Исламдағы қонақ күту әдебі

Қонақжайлық деген сөз қазақ халқы деген ұғыммен қатар естіледі. Халқымыз аса қонақжай, жатты жартырқамаған халық. Баршаның бәрін бауырым деп жақын тартып, жақсылық жасаған. Келген жанға алдымен төрін ұсынып, тәтті-дәмдісін қонақтың алдына тосқан. «Қырықтың бірі – қыдыр» деп келген қонақты құрметпеп, күтіп, шығарып салатын болған.

Бұл тамаша үрдіс күні бүгінге дейін жалғасын тапты. Еліміз сонау қиын-қыстау жылдары талай ұлттың баласын бауырана басты. Бүгінде көп ұлтты мемлекетімізде көптеген ұлттар мен ұлыстар тату-тәтті ғұмыр кешіп жатыр.

Қазақ халқы:«Келгенше қонақ ұялады, келген соң үй иесі ұялады» деп қонақты жақсылап күтуге барынша мән берген. «Құтты қонақ келсе, қой егіз табады» деп, қонақты ырымдап, жақсылыққа жорыған. Алдымен келген қонақты ризашылықпен қарсы алған. «Қонақ асына емес қабақ – қасыңа риза» деп мейманның асқа емес, адамның көңіліне қарайтындығын осылай жеткізген. «Өзі қонақ болып көрмеген,қонақты сыйлай білмейді» жеген ұлағатты сөз бар.

Қонақ деген сөзге бабаларымыз аса үлкен мағына берген.

«Бұл өмірге адамдар қонақ екен» деп, адамзат баласын пәнидің аз күндік жарығына ғана келген қонақ ретінде қараған.

Қазақтың қонақ күту салты асыл дініміз исламмен ұштасып жатыр.

Ардақты пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) қонақты күту жайындағы ғибратты хадисінде: «Қонақ бір үйге келер кезде он несібемен келеді, оның біреуін ғана өзі пайдаланып, қалғанын сол үйге тастап кетеді», деп қонақты риза етуді насихат еткен.

Исламда қонақ жайлы мынандай тағылым бар. Хазреті Айша (р.а.) анамыз риуаят еткен хадисте: «Бірде үйіме қасында қаршадай екі қызы бар бір жарлы мүсәпір әйел келді. Оларға үйімде бар үш тал құрманы бердім. Әлгі ана құрманың екеуін екі қызға берді де, үшіншісін өзі жемек болды. Сөйтіп әлгі құрманы аузына сала бергенде, екі сәбиі бірдей қолдарын созды. Сонда бейшара ана өзі жемекші болған құрманы теңдей етіп екіге бөлді де, балаларына берді. Әлгі әйелдің аналық мейірімі мені қатты тәнті етті, болған оқиғаны Пайғамбарымызға (с.ғ.с) айтып бердім. Сонда Ол (с.ғ.с): «Алла Тағала ол әйелге аналық мейірімі үшін жәннатты нәсіп етті, яки оны тозақ отынан құтқарды», – деп айтты» деген екен.

Алла Елшісі ардақты пайғамбарымыз(с.ғ.с.): «Аллаға және ақырет күніне сенген адам қонағына сый-сыяпат көрсетсін» деп әмір еткен.

Қонақ күту әдебі жайлы:Қасиетті Құранның «Зарят» сүресінің 24-27 аяттарында «(Мұхаммед (с.ғ.с.) саған Ыбырайымның (ғ.с.) ардақты қонақтарының (періштелерінің) әңгімесі келді ме? Олар Ыбырайымға (ғ.с.) кіргенде: «Сәлем» десті. Ыбырайым (ғ.с.) да оларға «Сәлем, бөгде қауым» деді. Дереу үйіне барып, семіз бір бұзау әкелді. Оны оларға жақындатып: «Жемейсіңдер ме?» деді» делінген.

Яғни қонақты барынша құрметтеу, күту исламда да үкім етілген. Бұл салт халқымыздың бай дәстүрімен астасып жатыр.

Исламда жемқорлық туралы не айтылған?.

Жемқорлық бүгінде қоғам дертіне айналды. Бұл жаман әдет әлемдегі барлық мемлекеттерге тән құбылыс десек, қателеспейміз. Қазақ қоғамында да жемқорлық індетіне заңмен барынша қатаң тыйым салынуда. Жемқорлық пен парақорлық жайлы өз заманының озық ойлы ақыны

Шортанбай Қанайұлы (1808-1881

...Билер, пара жемеңдер,

Жанға бейнет кезбеңдер.

Кісі халқын алмаңдар,

Аузыңа пара салмаңдар.

деп жырлап, билер мен төрелерге пара алудан аулақ болуға шақырған.

Адал еңбек қана берекетті. Адал рыздық несібе ғана адамды жақсылыққа апарады.

Ұлы Абай бабамыз:

...Еңбек қылмай тапқан мал дәулет болмас,

Қардың суы сықылды тез суалар...деп, малды адал жолмен тапса ғана берекетті, жұғымды болатындығын айтып өткен.

Асыл дініміз исламда жетпіс үлкен күнәнің бірі – жемқорлық болып саналады. Қасиетті Құранның «Бақара сүресінің» 188-аятында: «Араларыңдағы малдарыңды (дүниені) бұзық жолмен жемеңдер. Сондай-ақ, біле тұра адамдардың малынан бір бөлім жеу үшін билерге апармаңдар» деп, әмір етілген. Ұлы Жаратушы Алла Тағала жемқорлықты барынша айыптап, оған ауыр жаза болатындығңын ескерткен.

Сонымен қатар билер мен қазыларға пара беру арқылы біреудің мүлкін иеменбеуді бұйырған.

Құранкәрімде жемқорлықтың қылмыс болып саналатындығын бірнеше аяттарды ескерткен.

Маида сүресінің 42-аятында: «Олар өтірікке құлақ салушы, арам жеушілер...»,-деп оларды яғни пара алушыларды қылмысты ретінде көрсеткен.

Алла Елшісінің (с.ғ.с) хадистерінде пара берумен алуға қатысты тыйымдар өте көп кездеседі.

Әбу Дәуід және Тирмизиде сахаба Абдулла бин Амрдан (р.а.) жеткен хадистерде:«Алла елшісі (с.ғ.с.) пара берушіні және пара алушыны қарғыс еткен» дейді. Демек, пара алумен қатар пара беру де күнә болып есептеледі.

Саубан (р.а.) риуаят еткен бір хадисте:«Алла Елшісі (с.ғ.с.) пара берушіні, пара алушыны және пара алуға (екі адам арасында) дәнекер кісіні қарғыс еткен» деп, пара беру, алудағы барлық әрекеттерге қатал тыйым салған.

Тағылымды мына ғибратта: Әбу Зарр (р.а): Мен, пайғамбарымызға (с.ғ.с) келіп:

- «Мені мансапқа тағайындамайсыз ба?»,-деген едім. Сонда Алла Елшісі: (с.ғ.с) менің иығымнан қағып:

- «Әбу Зарр! Расында, сен әлсізсің, ал билік – сенімділік. Әрбір адамның қиямет күніндегі қорлығы мен өкініші»,-деген еді, делінеді. (Муслим).

Әр адам өзінің қабілетіне лайықты қызметте болсын дегенді білуге болады.

Пара, дүниеге қызықпай, тура жолмен тура жолмен жүргенде ғана өмірің мағыналы, Алланың алдында және халықтың алдында қызметің мен беделің жоғары болатындығы анық.

Қасиетті Құранның «Ибраһим» сүресі, 7-аяында:«Егер шүкір етсеңдер, арттыра беремін»,-деп адам баласына қанағатшыл болуды ескерткен.

Парадан аулақ болып, ел сенімін ақтап, Алла Тағаланың тура жолымен жүру басты парыз.

Исламда дәстүр туралы не айтылады?

Қазақ халқы дәстүр мен мәдениетке аса бай. Дәстүр-ұлт руханиятының асыл қазынасы іспетті. Халқымыздың салты мен дәстүрі ғасырлар бойы жинақталған рухани қазына десек болады. Салт-дәстүріміз сан ғасырларда қалыптасып, жетіліп, дәуірлердің сынынан сүрінбей өтіп, бүгінгі ұрпақ бізге жетті.

Дәстүрге бай халық қашанда мәдениетке бай болады. Дәстүр мен мәдениеттің тоғысы бір. Арнасы мен сағасы салалас. Қазақ халқының салт-санасының қай түрін алсаңызда, ислам мен үндестігін байқаймыз.

Қазақстан мұсылмандарының діни басқармасының төрағасы, бас мүфти Ержан қажы Малғажыұлы хазіреттің «Дін мен дәстүр» атты еңбегінің жарыққа шығуы асыл дінімізбен қазақ халқының салт-санасының дінімізбен үндестігін терең тарқата білген, аса құнды еңбек. Дін мен дәстүр жайлы бұл аталған еңбек таным көкжиегін кеңейте түсері хақ.

Елбасымыз өз сөзінде «Адамның санасында діни және ұлттық сезімдер әрдайым тығыз астасып жатады» деді. Ұлттық сана мен дін адам санасында өзара үндестікте.

Құран Кәрімде Алла Тағала ешқашанда әр ұлттың өз салтына тиым салмаған, қайта Алланы ұмытпауды, өзіне құлшылық жасауды ғана талап еткен. Өйткені Алла Тағала тек рухани мөлдір тазалықты ғана бағалайды және ниетті басты негіз еткен.

Алла Тағала өз пендесіне: «Кешірімді бол, ғұрыпқа бұйыр және надандардан жырақ бол» - деп әмір етеді. Яғни бұл жерде сол ұлттың салтымен санасуды, дәстүрін құрметтеуді бұйырып тұр деп түсінуге болады.

Алла Тағала Қасиетті Құранкәрімнің «Хужурат» сүресінде: «Ей адамдар! Мен сендерді бір еркек, бір әйелден жараттым және сендерді бір-бірлеріңді танысын деп, бір-бірлеріңді білсін деп сендерді ұлттар және ұлыстар етіп жараттық» дейді. Бұл аяттардың астарында ұлттар мен ұлыстардың өзара бірлігі мен салт-санасына құрметпен қарау жатыр. Ұлт болғасын оның өзіне тән салт мен ғұрпы болары анық.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) өзінің Солиб деген сахабасына: «Әй, Солиб! Жақсы істеріңді Ислам дәуірінде де жалғастыр, жұртқа жақсылық жаса, туған-туысқандарыңмен қарым-қатынасыңды орнат, көршілеріңмен жақсы тұр, қонағыңды сыйла»-дедген.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) бір хадисіндегі: «Үлкендеріңіз үшін орындарыңыздан тұрыңыздар!», «Кішілерге мейірім, үлкендерге құрмет көрсетпеген бізден емес» (Тирмизи)-деген сөзі халқымыздың үлкенді сыйлау туралы ұлағатты тағылымымен үндесіп жатыр.

Ұлтымыздың ұлы ғұламалары да ұлтымыздың салт санасын оның тәрбиелік маңызын ұлықтап, насихаттап өткен.

Ұлы Шәкәрім:

«Шыннан өзге Құдай жоқ,

Анық Құдай - шын Құдай.

Ұқпай қалма алаң боп,

Шын болмаса, кім Құдай?!» дейді, «Шын» атты өлеңінде.

Мұнда Алланы тануды Оның әмірін тұтуды өсиет етеді.

Халқымызды «Дәстүрдің озығы мен тозығы бар» деген аталы сөз бар. Біз дәстүріміздің озығынан үйреніп, сол арқылы түрлі теріс діни ағымдардың алдын кесіп, дәстүр мәдениетіміздің жауһарын ұрпақтарға аманат етіп кетуіміз керек.

Халқымызды «Ауылыңда қарт болса, жазып қойған хатпен тең» деген қасиетті сөз бар.

Тарихымызда ақсақалды қариялар қашанда береке мен бірліктің ұйтқысы, салт пен дәстүрдің сақтаушысы, жақсылық атаулының жаршысы, ұлағат пен ұлылықтың бастауы болған.

Рулар арасындағы тартыстар мен дау шарлар ақсақалдардың бітім айтуымен келісім тауып отырғандығын білеміз.

Ақсақалдар өткен замандарда қоғамды біріктіруші күш болғандығы аян. Рулар мен ұлттар арасындағы татулық, ағайынның бірлігі тек ақсалдардың ұлылығы мен даналығына тәуелді болған десек қателеспейміз.

Бір ақсақалдың сөзіне бүтін бір ру, бүтін бір ел тоқтаған. Бұл қасиеттер мен салауаттылық сол замандағы қарияларымыздың данагөйлігін, шешендігін, кемеңгер, қайраткерлігін білдіреді.

Ақсалдар өз ісімен, өшпес өнегесімен өз ортасына ғана емес, бүгінгі ұрпаққа үлгі болды.

Қарияларымыздың қайраткерлігінің, даналығының арқасында ұлтымыздан ұлағатты ғұламалар, жігерлі батырлар мен, шешендер мен даналар туды.

Кешегі өткен осындай ұлағатты ақсақалдардың ғибратқа толы ғұмырын жалғастыру, өнегесі мен ұлағатын ұрпаққа аманат ету бүгінгі біздің ұрпақ алдындағы абыройлы міндетімізге айналып отыр.

Зайырлы қоғамдағы салт дәстүрді насихаттау, тұрақтылық пен тыныштықты баянды ету, салиқалы ұрпақ тәрбиелеуде ақсақалдар институтының ролін бекемдеу қазіргі таңда ауадай қажет десек артық айтқандық емес.

Сондықтанда қариялардың қоғамдық белсенділігінің маңызы зор. Ал қарияларымызда ақсақал деген атына заты сай болуы керек. Ақсалдарымыз өздерінің өнегелі ісімен, ұлағатымен, ұлылығымен ауылына, аймағына, ауданына үлгі болу керек.

Әр қария өзін ұрпақтарға саналы тәрбие беруші, салт дәстүрдің сақтаушысы ретінде сезініп, қазақтың ақсақалы деген қсиетті атқа лайықты болуы шарт.

Өкініштісі орамызды аузында даналыққа толы батасы жоқ, ұрпаққа берер тәлімі жоқ жасы үлкен адамдарда көптеп кездеседі.

Қазіргі заманда, осынау қоғамда кері ағымдар мен келеңсіз көріністер көптеп кездесіп отыр. Жастарды осындай жат қылықтардан аулақ ұстау, оларға ұлағатты өнеге беру қазіргі таңда ақсалдардың келелі міндеті.

Әсіресе болашақ жастарымыз қоғам дерті болған есірткіден, жат ағымдардан түрлі қылмыстардан сақтандыру қажет. Бұл бәрінен де маңызды..

Әр ақсақал өз ауылына ие болса мұндай келеңсіздіктер орын алмайды.

Қарияларымыздың қазынасы болашаққа ұлағат көмбесі болмақ.

Құран мұсылмандардың қасиетті кітабы. Сан ғасырдлар өтсе де Алланың сөзі еш өзгерместен бүінге жетті. Және өзгермейді де. Құранның қорғаушысы Ұлы Жаратушы Өзі екенін Алла Тағала Құран Кәрімде: “Құранды біз түсірдік, оны қорғайтын да өзіміз” (“Хижр” сүресі, 9-аят), – деген

Құран Кәрім алғаш рет Қадір түнінде түсе бастап, жиырма үш жылға созылған. Құранның сөздерін құрастырған адам емес, Алла Тағала. Құран Кәрім арапша Алла Тағала тарапынан құрастырылып, аяттар түрінде реттеліп, Жәбірейіл атты періште арқылы Мұхаммедке (с.ғ.с) түскен, Алла елшісі оны естіп, жаттап алып дереу сахабаларға оқып берген.

Құранның шарапаты мен қасиеттілігі сонда, мағынасын терең. Құранды зерттеген ғалымдар да оның тылсым сырларына әлі терең бойлай алмай келеді.

Барлық ғаламдағы жаратылыстың қыры мен сыры Құранда айтылған. Барлық ғылым тек Құраннан бастау алады. Атақты ғалымдар мен жазушылар да өздерінің ғажайып туындыларын жасар да Құранның бетін ашпай өтпеген.

Құранда барлық ғылымға байланысты пайымдаулар бар. Құранның айырықша қасиеті сонда.

Құран әлемдегі ең таңдаулы теңдесі жоқ кітап ретінде бағаланды.

Құран күллі мұсылманның бағдаршысы. Құранда ғылымға байланысты мәліметтердің керемет дәлдікпен берілгендігіне ғалымдардың өзі таң қалып отыр.

Құран жайлы ардақты пайғамбарымыз: (с.ғ.с) «Құран сондай бір кітап – оның ішінде сендерге дейінгі уақиғалар, сендерден кейінгі хабарлар және араларыңда шығарылатын үкімдер бар. Ол – ешбір әзілі жоқ төреші кітап. Оны менсінбей тәрк еткендерді Алла құрдымға батырады, ал одан басқадан тура жол іздегендердіадастырады. Өйткені, ол – Алланың мықты арқаны һәм хикметке толы сөзі, әрі ол – тура жол. Онымен жүргендер адаспайды, оны арқау еткен тілдер шатаспайды. Ғалымдар оны қанша оқыса да, әсте тоймайды. Көп оқылғаннан ол ескірмейді, ғажайыптары сарқылмайды. Жындар оны естігенде, «Шындығында, бізаса ғажап Құран естідік» дептаңданыстарын жасыра алмады. Кім оған сүйеніп сөйлесе, туралық айтады, онымен үкім етсе, әділ болады, оны ұстанып өмір сүрсе, мол сауапқа кенеледі, оған шақырған тура жол табады».-деген.

Демек Құранның артықшылығын Алла елшісі (с.ғ.с) үмбетіне және адамзатқа осылай уағыздап кеткен.

Құранды тыңдау, үлкен сауап. Құранның нұры мен шарапаты тыңдаған адамның өзін шапағат нұрына бөлейді. Бұл туралы қасиетті Құранда былай делінеді: «Қашан Құран оқылса, оған құлақ салып тыңдандар да үңдемендер. Осылайша рақымға бөленерсіңдер» («Ағраф» сүресі, 204-аят).

Халқымыз да Құранды ерекше құрметтеген. Аяқ асты етпей ең қадірлі жерге сақтап келген.

Қазақта «Адам ұрпағымен, ағаш жапырағымен көрікті» деген сөз бар. Қазақ халқының тұрмыс-салтында ағайын-туыстық қатынастың маңызы зор. Себебі ұлтымыз ұрпаққа ерекше мән берген. Қазақ ұлты терең тамырласқан, әр әулеттен өрбіген ұрпақтар мол болғандықтан ағайындық қарым-қатынастарға ерекше мән берілген.

Ағайын арасындағы сыйластық пен береке арқылы бүкіл рулардың және ұлттың беркесін сақтаған.

Қазақта ағайын-туыстардың өзара қарым-қатынастарының жақсы болуының нәтижесінде көптеген экономикалық және әлеуметтік мәселелер шешіліп отырған. «Ағайынның азары болса да безері болмайды» деп ағайын арасындағы түсініспеушіліктерді өз арасында реттеп келген. Ағайын бірлігі дегеніміз елдің ынтымағына саяды.

Асыл дініміз исламда да туыстық қатынастарға терең мән берілген. «Ниса» сүресі, 35-аятында: «Аллаға құлшылық қылыңдар. Оған ешкімді серік қоспаңдар. Әке-шешеге, туыстарға, жетімдерге, кедей-кепшіктерге, жақын және алыс көршіге, жаныңдағы жолдасыңа, қаражаты таусылған жолаушыға, қолдарыңдағы қызметшілерге жақсылық жасаңдар. Алла дандайсыған тәкаппарларды жақсы көрмейді» делінген.

Яғни ағайын туыстар арасындағы қарым - қатынасқа баға бере отырып, бірлік-берекеде болуды үкім еткен. Асыл дінімізде исламда ағайындар арасындағы бірлікті қоғамның маңызды бөлігі ретінде қарастырған.

Құранда «Нахыл» сүресі, 90-аятта: «Негізінде Алла сендерге әділетті болуды, игілік жасауды және ағайын-туыс қанға қарайласуды бұйырады» делінген.

Біздің бірге туғандарымызбен әрдайым бірлікте болуымыз, Ұлы Алланың әмірі. Ислам ынтымақты, білікті уағыздайтын бірден-бір тура жол.

Ағайын-туыстар арасындағы байланыс жайлы ислам ғұламаларының хадистеріне үңілсек,Бара бин Азиб (р.а.) риуаятында: «Пайғамбарымыз Мухаммед (с.а.у.) бізге науқас кісіні зиярат етуімізді, жаназа намазына қатысуымызды, зұлымдыққа ұшыраған кісіге жәрдем беруімізді, түшкірген адамға «Ярхамукаллаһ» деуімізді, шақырылған жерден қалмауымызды және сәлем берілгенде, сәлемді алуымызды міндеттеді» деп туыстық қатынастың адамдар арасындағы өзара бірліктің маңызына тоқаталады.

Ал Әбу һұрайра (р.а.) риуаят еткен хадисте Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Кім бір науқастың хал-жағдайын сұрап барса немесе дін бауырын Алла үшін зиярат етсе, періште оған: «Бақытқа кенелдің, қадамың игілікке толды, әрі жәннат тан өзіңе бір орын әзірледің», - деп жар салады», - деген.

Халқымыз «Ағайын тату болса ат көп, абысын тату болса ас көп» деп бекер айтпаған.

Қазақтың ақын-жыраулары да небір жақұт сөздер қалдырған.

Берекеміз бұзылмасын!

Тілейбек Соянұлы,

Шығыс Қазақстан облысы

Күршім ауданының бас имамы

Шыншыл болу аса тамаша қасиет. Барлық іс шынға тіреледі.

Ұлы Абай атамыз: Өтірік, өсек, мақтаншақ,
Еріншек, бекер, мал шашпақ- деп, өтірік пен өсекті 5 дұшпанның біріне жатқызғаны тегін емес.

Қазақта «Сөз шынға тоқтайды, пышақ қынға тоқтайды» деген аталы сөз бар. Ата-бабаларымыз қашанда шындық жағында болып келген. «Аққа құдай жақ» деп шындық туын биік қойған.

Ислам дінінде де шындыққа аса маңыз беріледі. Ұлы Жаратушы Алла Тағала қасиетті Құранның Ахзаб сүресінің 24-аятында: «Алла шыншылдардышынайылықтары үшін сый-сияпатқа бөлейді» деп шыншылдыққа Хақтың берер сыйын айтады. Ұлы Жаратушы Алла Тағала шындық жолын тура жол деп нұсқаған.

Бұл туралы тағы да «Ей, иманкелтіргендер! Алладан қорқыңдаржәне шыншылдармен бірге болыңдар!» (Тәубе сүресі, 119-аят) деп әмір етеді. Яғни шыншыл адамдармен бірге болу арқылы өмірі сәулелі болады деп үндейді. Жалған айтудан қорқыңдар деп ескертеді.

Ахзаб сүресі, 35-аятында «Алла Тағалашыншыл ерлер меншыншыл әйелдерге жарылқаумен үлкен сый дайындап қойған» деп, Алланың шыншылдарды өзінің рахымына бөлейтіндігіне шүбәсіз сенуге шақырады.

Екі дүние сардары Пайғамбарымыз (с.ғ.с) туралық пен шыншылдықтың маңызы туралы: «Туралық адамдыжақсылыққа, жақсылық тажәннатқа жетелейді. Адам баласытура сөйлей-сөйлей шыншылдарданболады. Жалғандық кісіні арсыздыққа, арсыздық та тозаққа жетелейді. Адам баласы жалған айта-айта соңындаАлланың құзырында өтірікшілердің қатарынажазылады» (Бұхари, Әдеп 69; Мүслим, Бирр 103-105) деп, жалған сөйлеудің соңы неге апарып тірейтіндігін айтады.

Алла Елшісі: «Маған мына алтынәрсе жайында сөзберсеңдер, мен десендердің жәннатқа кірулеріңе кепіл боламын: Мұнда:

Сөйлегенде тура сөйлеңдер!
Уәде бергенде уәделеріңде тұрыңдар!
Аманатқа қиянат етпеңдер!
Ар-намыстарыңды қорғаңдар!
Көздеріңді харамнан сақтаңдар!

Қолдарыңды харамнан ұзақ ұстаңдар!»(Ахмед V, 323) деп , осы 6 қасиет бойыңда болса жәннатқа кіруге кепіл боламын дейді. Шыншылдық адамгершілктің, иманның биік өлшемі ретінде айтылады.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) шыншыл қасиетіне тіпті дұшпандары да тәнті болған. Алла Елшісіне дұшпан саналатын ӘбуЖәһіл, Ахнәс бин Шәрик,Надр бин Харис, кейінірекмұсылман болған Әбу Суфиянсекілді ең бір ерекше дұшпандарының өзі Алла Елшісінің шыншылдығын мойындаған екен.

Міне, шыншылдық адамға аса қажет қасиет екендігі осыдан аян.

ШҚО, «Халифа Алтай» мешітінің найб имамы

Қабидолдин Даулет

Бір ұлтты іштен жегідей жейтін дерт

Бүгінгі қоғамда көзге көрінбейтін, бірақ мыңдаған отбасының шаңырағын шайқалтып жатқан үнсіз апат бар. Ол — құмар ойындары, букмекерлік кеңселер мен онлайн “ставкалар”. Бұрын бұл атаулар тек фильмдерден немесе түнгі клубтардан ғана естілетін. Қазір болса, әр қаланың ортасында, әр ауылдың шетінде, тіпті әр жастың қалтасында — смартфонмен бірге жүретін дертке айналды. Зерттеулерге сүйенсек, 16–30 жас аралығындағы жастардың көбі кем дегенде бір рет “ставка қойып көргенмін” дейді. Кейбірі “қызық үшін” немесе “инвестиция ғой” деп өзін жұбатады. Бірақ шын мәнінде, бұл — нәпсінің торы мен шайтанның азғыруы.

Бір “ставка” — бір отбасының көз жасы

Қаншама әйелдер күйеуінің жалақысын букмекерлік сайттарға жіберіп, қарызға батып, балаларын аш қалдырғанын айтып жылайды. Қаншама аналар “балам соңғы рет ұтам деп кетті, содан оралмады” деп зар илейді. Ал жеңіліске ұшырап, тығырықтан жол таппай, өзіне қол жұмсаған жігіттер де аз емес. Бұл — жай статистика емес, өмірдің ащы шындығы. Бір қалада 25 жастағы жігіт досынан қарыз алып, бәрін ставкаға салып жеңіліп қалады. Екі күннен соң оны үйінен өлі күйінде табады. Артында анасының зарлы үні мен бейкүнә балалары қалады... Мұндай өлімге “жолы болмады” деп қарау — қателік. Өйткені ол — жын мен нәпсінің құрбанына айналған қоғамның бейнесі.

“Бір ұтам” деген үміт – шайтанның ең тәтті уы

Құмар ойындарының түбінде – жын-шайтанның азғыруы бар. Құран Кәрімде Алла Тағала былай дейді: «Арақ ішу, құмар ойнау, пұтқа табыну және бал ашу — шайтанның лас істерінен. Олардан аулақ болыңдар, бәлкім құтыларсыңдар!» (Маида сүресі, 90-аят) Шайтан ешқашан “жаман іс істеші” деп ашық айтпайды. Ол әуелі “бір рет көр, не болар дейсің” деп бастайды. Сосын “аздап ұттың ғой, тағы сал” деп азғырады. Сөйтіп, адамның жүрегіне тәуелділіктің вирусын егеді. Бұл — есірткіден де қауіпті тәуелділік. Өйткені нашақордың қолында шприц болса, құмаршының қолында — телефон. Бірі денесін өлтірсе, бірі — жанын, иманын, отбасы мен болашағын өлтіреді.

Құмардың психологиясы: жеңіл жолмен өмір сүру елесі

Құмар ойыны адамның әлсіз тұсын нысанаға алады — “бір түнде байып кетсем” деген арманды. Бірақ бұл арман — өмірдің ең үлкен алдауы. Адал еңбекпен тапқан табыста береке бар, ал құмармен келген ақшада береке болмайды. Пайғамбарымыз ﷺ былай деген: «Кімде-кім құмар ойнаса — Аллаға және Оның Елшісіне қарсы келген болады». (Бухари) Құмарға тәуелді адам уақыт өте жеңістен ләззат алмайды, жеңілістен қорықпайды. Ол тек келесі ставканы аңсайды. Нәтижесінде: жұмысынан айырылады, отбасынан ажырайды, достарынан алыстайды, кейде өмірімен қоштасады.

Ұлт болашағына төнген қауіп

Бүгін букмекерлік кеңселер мен лото клубтар тек жеке адамды емес, тұтас ұлттың рухани саулығын улап жатыр. Біреу айлығын ұтысқа жұмсайды, біреу оқу ақшасын “екі есе көбейтем” деп жоғалтады, біреу кредит алып, бәрін “қайтарамын” деп үміттенеді. Сөйтіп: қарызға белшеден батқан жастар, ажырасқан отбасылар, үмітсіз аналар мен жетім балалар көбейіп келеді. Бұл — жай ғана әлеуметтік мәселе емес, рухани жұт.

Құтылудың жолы – тәубе мен еңбек

Құмардың емі — тоқтау және тәубе. Алла Тағала Құранда былай дейді: «Кім тәубе етіп, ісін түзесе – оның тәубесін Алла қабыл етеді.» (Маида сүресі, 39-аят) Құмарды тастаған адам өмірдің шынайы дәмін сезеді: жүрегінде тыныштық, отбасында береке, табысында молшылық пайда болады. Өйткені адал еңбекпен келген нәпақада — Алланың берекесі бар.

Жастарға үндеу

Ей, жас бауыр! Сенің қолыңдағы телефон — ғылым үйренетін құрал ма, әлде жынның тұзағы ма — оны өзің шешесің. Есіңде болсын: бір “ставка” саған уақытша қуаныш сыйлауы мүмкін, бірақ ол иманыңнан, болашағыңнан, абыройыңнан ұрлайды. Ертең сені анаң емес, “ставка сайты” жоқтасын ба? Өмірің — Алланың саған берген аманаты, оны жынның ойыншығына айналдырма.

Қорытынды

Бүгінгі қоғам жынның емес, иманның жолына түсуге мұқтаж. Ұлтымызды, жастарымызды, болашағымызды қорғау үшін құмар мен “ставка” дертінің тамырын бірге қырқуымыз керек. Құмар — ойын емес, ол — өмірді жоятын у. Ставка — спорт емес, ол — шайтанның саудасы.

Дұға

Уа, Раббым! Бізді және ұрпағымызды құмар мен харамнан сақта! Жастарымызға адал нәпақа табудың сүйіспеншілігін бер! Құмардың орнына — ғылым, ставка мен лотоның орнына — еңбек пен садақа нәсіп ет! Әмин!

Өскемен қалалық Орталық мешітінің бас имамы

Маралхан Шереханұлы

Ислам дінінде отбасы бірлігіне айырықша маңыз берген. Отбасы- исламда баға жетпес құндылықтар ретінде әспеттеледі. Қоғам отбасыдан басталатындығын ардақты пайғамбарымыз (с.ғ.с) жете түсініп, тұтас қоғамды таза ұстаудың бірден-бір кепілі-отбасы тәрбиесі мен жанұя құндылықтарында екендігіне маңыз берген.

Ардақты пайғамбарымыз (с.ғ.с): «Ер кісі отбасының бақташысы, Сондықтан ол қол астындағыларға жауапты» деген.

Осыған қарап ақ отбасы мүшелерінің өзара міндеттерін исламда анық көрсетілген. Отбасын асыраушы ретінде ер адамның жауапкершілігін айқындап өткен.

Тағы да тағылым тұнбасы-хадистерде: «Әйел өз үйі мен балаларының бақташысы, сол үшін жауапты» деп, әйелді отбасы берекесінің ұйтқысы, ұйыстырушысы ретінде белгілеген.

Отбасындағы адамдардың өзара рөліне тоқталған.

Қасиетті Құранкәрімде отбасына байланысты тұтас айттар бар.

Ислам дінінде осылайша отбасы мүшелерінің өзара сыйластығы реттелген.

Отбасы қарым- қатынастарының тұтас қоғамға әсер ететіндігі баяндалады. Егер отбасы тату болса, қоғамда да тұрақтылық орнайды. Отбасында ынтымақ болса, қоғамда да бірлік пен тыныштық салтанат құрады. Отбасы мәселесі сол қоғамға айырықша әсер етеді.

Ислам діні үлкенді сыйлауға үндейді. Жастардың үлкендердің ақылын тыңдап, оларға құрмет көрсетуді насихаттайды.

Отбасы бала тәрбиесінің ұйтқысы екендігіне ерекше тоқталады. Тәрбие бастауы отбасыдан басталады. Отбасы тәрбиесінің тамаша үлгісінен ұлағатты ұрпақ өсіп шығады.

Қазақта: «Отан отбасынан басталады», «Өз үйім-өлең төсегім», «Екі жақсы қосылса аймен күндей» «Үйде береке болса, дастарханда берекет болады» деген ұлағатты сөздер бар.

Мұнда отбасы құндылықтары мен үлкенді сыйлау, береке мен ынтымақ мәселесіне зор баға берілген.

Халқымыз тектілікке ерекше маңыз берген. Текті болу дегеніміз-өнеге мен әдептіліктің ғасырларға жалғасқан үрдісін сақтауға жатады.

Қазақ халқында ислам дінімен ұштасқан, тамаша қалыптасқан отбасылық тәрбиенің озық үлгісі бар. Тәрбиенің бұл тамаша озық үлгісі ғасырлар сынынан өткен, ұлағат пен өнеге сіңген зор тағылымдардың құндылығының жиынтығы деуге болады.

Отбасы бірлігі бекем болса болашағымыз да баянды, ұрпақ тәрбиесі де ұлағатқа толы болмақ.

Қабидолдин Дәулет

Асыл дініміз Исламның құндылықтар бейне сарқылмас бір бұлақ іспетті. Егер шөлдеген жан айдала келе жатып, алдынан сылдырлаған мөлдір бұлақ көрсе бас қоятыны секілді, ислам да адамның рухани шөлін басады.

Адамның ішкі жан дүниесіндегі әлемде әркез бір рухани аңсар болады. Адам сол бір рухани аңсарды тек исламнан ғана таба алады десек қателеспейміз. Өйткені өмір сүрудің қағидалары тек исламда ғана. Исламды ұстанып, ондағы Алла Тағаланың көрсеткен жолымен жүрген жандар адаспайды.

Алланың тура жолы тек Исламда. Мұны жаһанның небір ойшылдары бұдан қаншама ғасырлар бұрын мойындап, айтып кеткені аян.

Ислам Ұлы Алла Тағаланың алдында бірден бір қабыл болатын жалғыз дін. Исламның басты ерекшелігі Алланың жалғыз екендігі мен Ардақты пайғамбарымыздың (Оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) Алланың елшісі екендігіне куәлік етуінде.

Ұлы Жаратушы Алла Тағала адам баласына бес парызды әмір етті. Әрқайсының өз маңызы бар. Бес парыз мұсылмандар үшін міндетті түрде орындауға тиісті амалдар екендігі белгілі. Әр парызды орындау арқылы Ұлы Жаратушыға жақындай түседі, сана тазарып, рахым нұрына шомылады.

Иманның бес парыздың ішінде маңызы зор.

«Иманның абзалы – сабырлылық пен кеңпейілділік» деген ардақты пайғамбарымыз өз хадистерінде.

Иман дегеніміз адамгершіліктің ең қайнар бастауы. Жүрегінде иманы бар адамда сабыр да, қайратта, ақыл да, қанағат пен шүкір де тұрады. Шынайы ниетімен Ұлы Жаратушыға құлшылық жасайды. Бар медетті тек Алладан ғана сұрайды. Иманы берік адамдар ғана өмірде кездескен кедергілерді бөгетсіз өте алады.

Ұлы Абай атамыз:

Мүмін болсаң әуелі иманды бол,

Пендеге иман өзі ашады жол. деуі де бекер емес.

Иман, ар әрқашанда бәрінен биік тұруы тиіс.

Отанды сүю, басқаға әркез құрметпен қарау, ынтымақшыл болу, білімге құштарлық бұл қасиеттер исламның басты тұғыры иманның негізі тұғыры болып келеді.

Осы асыл қасиеттердің барлығы да қасиетті Құранда, көркем түрде өрнектелген. Сонымен қатар сан ғасырлардан бүгінге жеткен ислам ғұламаларының хадистерінде айтылып, бүгінгі бізге жеткен.

Ата бабаларымызда өз ұрпақтарына ең әуелі иманның жолын нұсқаған. Иманды болудың қағидаларын санасына сіңірген. Сол арқылы ғана қазақ халқы, біздің даңқты бабаларымыз тарихтың талай асуларынан талмай асып, өзінің елдігін сақтап бүгінге жетті.

Имандылықтың кәусар бұлағы сарқылмасын, бабалар аманаты бұзылмасын.

Ақмадяр Теңлікбек,

Шығыс Қазақстан облысы

Зайсан ауданының бас имамы

Сабырлы болу адам бойындағы ең бір ізгі тамаша қасиеттердің бірі.

Ұлы Абай атамыз:өзінің толғамында:

...Сабырсыз, арсыз , ерінішек... деп сабырсыздықты сынайды. Сабырсыздықты еріншекпен арсыздықтың деңгейіндегі жаман әдеттің біріне балайды.

Халқымыз «Сабыр түбі-сары алтын», «Сабырлы жетер мұратқа, Сабырсыз қалар ұятқа» деп сабырға байланысты нақылдар қалдырған. Балаларымыз сонымен қатар «Асықпаған арбамен қоян алар» деген аталы сөзінің өзі сабырлы болуға, әр нәрсенің ақырын күтуге шақырғандығының белгісі.

Сабырлы болу деген өз намысыңда қорғай алмайтын ынжық болу деген сөз емес. Сабырлылық тек терең ойлауға, байсалдылыққа бастайтын қасиет. Сабырлы болдым деп ар, намысыңда қорлауға төзуге болмайтындығын да ескеруіміз керек.

Адам баласына тағдырдың жазуымен сан түрлі қиындықтар кездесуі мүмкін. Тек соған сабыр етіп, келер күнге деген үміт пен сенімді жоғалтпай сабырмен қарау ләзім.

Адамзаттың ардақтысы Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Мұсылманның қандай да бір ісі таңғаларлық. Қандай іс болмасын ол өзіне жақсылық деп біледі. Егер оған бір жақсылық жетсе, ол Аллаға шүкіршілік айтады. Сол шүкір айтқаны үшін оған Алладан жақсылық болады. Ал егер оған бір қиындық жетсе, сабыр етеді. Сол сабыр еткені үшін оған Алладан жақсылық болады», – дейді (Имам Мүслім 2999 б).

Демек, сабырлы адамға Ұлы Жаратушының шексіз нығметтері бар екендігін осылай өсиет еткен. Ұлы Жаратушы сабырлы пендесіне мейрімін төгеді.

Алла Тағала Қасиетті Құран Кәрімде: «Сөзсіз сендерді қорқынышпен, аштықпен және де малды, жанды әрі жемістерді азайту арқылы сынаймыз, алайда сабыр етушілерді сүйіншіле!» («Бақара» сүресі, 155-аят)

Әрбір сәтсіздіктер Ол ұлы Жатарушының сынағы деп қабылдап, одан сабырмен төзіммен шығумыз керек.

Қиындықтар кездессе оған сабыр ету болашақта адамға келетін нығметтердің, жетістіктердің басы деп қабылдау керек.

Бұл жайында «Әли Имран» сүресінің 146-аятында: «Алла сабыр етушілерді сүйеді» делінсе, Нахл сүресінің 96-аятында: «Расында, сабыр еткендерге жасаған амалдарынан да жақсы сый береміз» деп айтылады.

Сабырлылық адамға өмірдегі түйгендері мен келетін дағды. Ата-ана бала тәрбиесінде сабыр ету, шүкірлік қылу туралы да үнемі айту отыру қажет.

Сабыр Алланың бізге берген ең бңр тығырықтардан шығу ға көрсеткен жолы.

Бір хадисте «Кімде-кім сабырлы болуға тырысса, Алла оған сабыр береді. Адам баласына сабырдан артық қайырлы әрі үлкен сыйлық берілмеген» деп айтылған (Бұхари, Мүслим).

Бірде сахабалар Алла Елшісіне (с.а.у): «Иман дегеніміз не?» деп сұрағанда, Ол (с.а.у): «Сабыр» деп жауап қатқан болатын.

Сабырлылық адамға сенім ұялататын, болашаққа бағыт сілтейтін, қажыр мен қайрат сыйлайтын ең бір ізгі қасиет болғандықтан, әр кез сабырға ұмтылайық.

Дәулет Тілеуханұлы,

Шығыс Қазақстан облысы

«Халифа Алтай» мешітінің наиб имамы

Қазақ халқы әр нәрсенің қадірін жете білген. Бабаларымыз «Барға қанағат, жоққа сабыр» деп тәуба етіп, Алла берген ырыздық, несібесін қанағат етіп келген. Қолындағы барын аз болса уайымдамай, көп болса тасымай өмір сүрген жұртпыз. Ата-бабаларымыздың түйір нанның болса да қадірін білгендігін ысырап жайлы айтқан тағылымды сөздерінен белгілі.

Бабаларымыз ұрпағына ысырапшылдыққа бармауды, қолында бар несібе, ырыздығын берекетті де орнымен пайдалана білуді өсиет еткен.

Ұлы Абай атамыз «Бес асыл іс» өлеңінде:

...Еріншек, бекер мал шашпақ,

Бес дұшпанды көрсеңіз...

деп бекер мал шашушыларды яғни ысырапшылдарды сынай отырып, оны адамның бес дұшпанға кіргізеді. Қазақтың данасы Абай атамыз ысырапшылдықты, орынсыз малын шашуды өтірік, өсек мақтаншақтықпен бірдей ең бір жаман әдет деп бағалаған.

Қазақ халқында ысырапқа байланысты «Тарта жесе тай қалар, қоя жесе қой қалар» деген сөз бар. «Жаманнан жарты қасық ас қалар» деп ыдысыңдағы астың өзін тауысып ішудің, яғни өзіңе шақтап керектенудің маңызын айтқан.

Ұлтымыз тарихтың талай ауыр да күдірлі белестерінен асты. Замана талабы қолында барын, жиғанын үнемдеп орнымен жұмсауды үйретті.

«Бір аштықтың бір тоқтығы бар» деген бабаларымыз.

Асыл дініміз Алланың тура жолы Исламда ысырапқа байланысты тағылымды хадис шәріптер жетерлік.

Қасиетті Құранкәрімде: «Ішіңдер, жеңдер, бірақ ысырап қылмаңдар. Шындығында, Алла Тағала ысырап қылушыларды сүймейді», – делінген [Ағраф сүресі 31 аят]. Яғни ысырап етушілерді Ұлы Жаратушы жаратпайды дейді. Алла Тағаланың мейріміне бөленуді ойласақ, барымызды орнымен жұмсау маңызды.

Алла Тағала Құран аятында былай дейді: «Шынында ысырапқорлар Шайтанның туысы. Ал шайтан, Раббысына өте қарсы» (Исра сүресі 27-аят)деп ысырапшылдыққа байланысты терең түсінікте айтылған.

Қазір ысырапшылыққа аса жол беріп жатқанымыз жасырын емес. Той-томалақ дейсіз бе, марқұм болған адамдарды ақырғы сапарға аттандыру қатарлы жиындарда ысырап мәселесіне аса байыппен қарауымыз керек.

Хадистерде: «Жақын туысқа, пақыр-міскінге һәм жолда қалған жолаушыға тиісті жақсылығыңды жаса! Мал-дүниеңді орынсыз шашып-төгіп, ысырап қылма. Шүбәсіз, ысырапқорлар шайтандарға бауыр. Ал шайтан болса, Раббысына рақметі жоқ, малғұн!» дейді, Исламда.

Садақа берудің өзінде де ысырапқа, шектен шықпауға аса маңыз берілген. «Орны табылмай берілген садақа - ысырап» деген хадис бар.

Пайғамбарамыз (с.а.с) хадис-шәрифте былай деген: «Үнемдеген адам қиыншылықкөрмейді» (Табарани). Яғни қолында барын үнемдей білуді уағыздаған.

Сонымен қатар «Құтқаратын үш нәрсенің бірі – бар кезде де, жоқ кезде де, байлықта да, кедейлікте де үнемдеушілік» (Бәйһақи) деп ислам ғұламалары өз өсиет, ғахылияларында айтып кеткен.

Бірде Ардақты пайғамбарымыз Алла Елшісі (с.ғ.с) Саад бин Әби Уаққасқа «(Әй, Саад! Өзен жағасында дәрет алып жатсаң да, ысырап етпе!» деп ескерткен дейді. (Ибн Мәжа, Тахарат, 48).

Ысырап тек дүние, байлықты пайдалана білуде ғана емес, уақытты тиімді жұмсаумен және сөздің өзін аңдап сөйлеуде де болатындығын

Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.а.у.) бір хадисінде

«Сөз және қарым-қатынаста шектен шығып шамадан тыс кеткендер опат болды» (Мүслим, Ілім 7; Әбу Дәуіт, Сүннет 5) деген. Қандай ұлылық тұнған ғибрат!

Дүние, байлықты , күш-қуатты уақытты ысырапсыз орнымен жұмсауды Алла Тағала бізге міндет еткен. Ысырапқа бармау байлық пен қанағаттың және берекенің бастауы болмақ.

Ырысымыз арта берсін!.

Ибраһим қажы Еркінбайұлы,

Шығыс Қазақстан облысы

Өскемен қаласы, «Мухамади» мешітінің наиб имамы.

Қазақ халқы ежелден үлкенді сыйлап, айырықша құрметтеп келген. «Ауылыңда қарт болса жазып қойған хатпен тең» деген аталы сөз бар. Қарты бар ел қашанда қазыналы. Қариялардан үйренер өнеге мен алар тәлім тәрбие мол. Шежірелі қарттар сарқылмас тәрбиенің қайнар бастауы.

Олардың әрбір ісінен жас буын өнеге алады. Қарттарымыз қиындығы мен күдірі мол өмірдің талай соқпақтарын жүріп өткен.

Қариялар береке-бірлік негізі. Қарты бар ауылдан ырыс пен берекет үзілмейді. Қарттар қай замандардан бері де айналасын берекеге, ынтымаққа ұйыстырып келгені ақиқат.

Ұлтымызда жастар қарт адамның алдын кесіп өтпеген. Батасын алатын болған. Қарттардың батасын алудың да өзіндік әдептері мен, ізеттілікке сай тұстары бар.

Асыл дініміз Исламда қарттарға құрмет етудің маңызы зор. Қарттарды сыйлау, үлкендерді құрметтеуге арналған көптеген тамаша ғибратты хадистер бар.

Ислам үлкенді сыйлауды, кішіге ізет етуді насихаттайды.

Атақты ислам ғалымдары «Әлсіздерге, науқастарға, қарттарға және кішілерге мейірімділік көрсетіңдер!» дегн тағылымды сөз айтуы да осының айғағы болса керек.

«Қарттарға құрмет және сияпат, Аллаға деген құрметтен туындайды.» (Бұхари) деген ізгі хадистер қалдырған. Бұл хадистер арқылы ғадым замандаран бері қарияларға деген құрметтің биік өлшемдерін көреміз.

«Үлкендерін құрметтемеген, кішілерге мейірім етпеген адам бізден емес..» (Бұхари) деуінің өзі қарттарға деген сый мен құрметтің жоғарғы болуын әййгілеп тұрғандығының белгісі. Қарттарда бір мейірім мен бір береке бар.

Қариялардың кемеңгерлігімен данагөй қасиетін қазақ ауыз әдебиеті мен қоса ақын жыршыларда жырға арқау еткен.

...Арсыз күлкің тыйылмас жылауыңда,

Айтысыңда басылмас ылаңыңда.

Араздасып ағайын кетер еді,

Бір қария болмаса бір ауылда

деп ғасырдың ақиық ақыны Мұқағали жырлаған.

Асыл дініміз аманат еткен, Ардақты пайғамбарымыз (с.ғ.с) өсиет еткен, халқымыздың сан ғасырлық тағылымдық дәстүрлі тәрбиесіне арқау болған қариялар қашанда құрметке лайық!

ШҚО, Өскемен қаласы,

«Халифа Алтай» мешітінің наиб имамы

Қабидолдин Дәулет

«Адал еңбекпен мал іздемек арлы адамның ісі», деп бабаларымыз еңбек етудің маңыздылығына терең тоқталған. Еңбек ету қашанда берекет пен ырыздықтың бастауы саналады. Еңбек ету арқылы ғана адам жетістіктерге жете алады. «Бейнет түбі - зейнет» бабаларымыз барлық игіліктің тек еңбекпен келетіндігін айтқан. «Еңбек етсең - емерсің», «Маңдайы терлемегеннің қазаны қайнамайды» деп, тек қана еңбек арқылы барлық қалауыңа қол жеткізуге болады деп көрген.

Қазақтың данасы Абай атамыз:

Еңбек етсең ерінбей,

Тояды қарның тіленбей.деген.

...Талап, еңбек, терең ой,

Қанағат, рақым ойлап қой деп еңбек етуді бес асыл істің біріне балаған.

...Сақаланы сатқан кәріден

Еңбегін сатқан бала артық деп еңбек етудің жасқа қарамайтындығын насихаттаған.

Ұлы Жаратушы Алла Тағала қасиетті Құранда«Жұма» сүресі 10-аятында: «Намаз оқылып болған соң, жан - жаққа тарап Алланың мол рақымынан (кәсіптерің арқылы) өз ризық - несібелеріңді іздеңдер» деп бұйырған. Яғни құлшылықтан соң еңбек етіңідер деп әмір еткен. Сонымен қатар «Қасас» сүресі, 77-аятында: «Алланың саған берген дәулетімен ақырет жұртын ізде де, дүниедегі несібеңді де ұмытпа. Алла, саған жақсылық еткендей сен де жақсылық істе, сондай - ақ жер жүзінде бүліншілік ізденбе! Алла бұзақыларды сүймейді», - деп, барлық күш қайратыңды еңбекке жұмсауға уағыздаған. Ырыс пен несібенің бастауы қызмет ету, мен еңбекте деп тоқталған.

Алла Елшісі Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбарымызда да өз хадисінде: «Кім өз қолымен нанын тапса және айналысқан ісінің табысы адал болса, ол адамға жәннат уәжіп» деген. Ең бастысы исламда еңбектің адал болуын, басты орынға қойған. Адал еңбектің берекеті мен несібесі ғана берекетті болатындығын айтып өткен.

Қасиетті Құранның «Нәжім» сүресі 39-42 аяттарында: «Адамзат тек еңбегіне қарай табысқа жетеді. Сөз жоқ, еңбегінің нәтижесін жедел көреді. Соңыра оған қылған еңбегінің бодауы толық беріледі. Күдіксіз соңғы баратын жерің Раббың».деп анық көрсеткен.

Ардақты пайғамбарымыз(с.ғ.с):«Ең таза және адал табыс - сауда жасайтындардың табысы. Олар сөйлеген кезде өтірік айтпайды, өздеріне бір нәрсе аманат еткен кезде аманатқа қиянат жасамайды. Уәде берсе уәделерінен таймайды, сатып алған кезде затты жамандамайды, сатқан кезде оны орынсыз мақтамайды, қарызданған кезде қарыздарын кешіктірмейді. Алашақ болған кезде қиындық тудырмайды» деп әр сауда саласы туралы айтқан. Оларға зор талап қоя отырып, соған лайық болу керек білген.

Тағы да Ардақты Пайғамбарымыз(с.ғ.с) «Бір замандар келеді, адамдар тек мал - мүліктің, ақшаның келуін ойлап, халалын, харамын ойламайды» деп, ұрпақты тек тура жолдан таймауға шақырып, сақтандырған.

Еңбегіміз адал, несібеміз берекетті болғай!

Нұрнәсір Дүйсен

Шығыс Қазақстан облысы

Глубокое ауданының бас имамы

Миғраж түні қаңтар айының 15-сінен 16-на қараған түніне сәйкес келеді.

Ережеп (Ражаб) – Ислам дініндегі қасиетті төрт айдың бірі. «Ражаб» сөзі ұлықтау, құрметтеу деген мағынаны білдіреді. Алла Тағала Құран Кәрімде бұл ай жайында: «Алланың құзырында айлардың саны – он екі. Көктер мен жерді жаратқан күні Алланың Кітабында (Ләух махфузда) (солай жазылған). Олардың төртеуі – қасиетті айлар. Осы – тұп-тура дін. Ендеше соларда (сол айларда) өз-өздеріңе зұлымдық жасамаңдар», – деген («Тәубе» сүресі, 36-аят).

Ережеп айында қасиетті түн бар. Ол – Миғраж түні. Көпшілік ғалымдар Исра және Миғраж оқиғасы Ережеп айының 26-сынан 27-сіне қараған түні болатынына тоқтайды. Исра «түнгі сапар» деген мағынаны білдіреді. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Меккедегі әл-Харам мешітінен Құдыстағы (Иерусалим) әл-Ақса мешітіне Исра (түнгі сапар) жасады. Бұл оқиға жайлы Алла Тағала «Исра» сүресінде: «Құлын (Мұхаммед) бір түнде Харам мешітінен айналасына Өзіміз құт-береке дарытқан Ақса мешітіне кейбір маңызды белгілеріміз бен дәлелдерімізді көрсету үшін алып барған Алла – мінсіз (мұқтаждық пен дәрменсіздіктен, кемшілік атаулыдан ада). Ол – Самиғ (бәрін естуші), Басир (бәрін де көруші)».

Миғраж «жоғары көтерілу» деген мағынаны білдіреді. Яғни Пайғамбарымыз (оған Алланыңсалауаты мен сәлемі болсын) Жәбірейіл (оған Алланың сәлемі болсын) періштемен бірге жеті қат көкке көтерілді. Барлық пайғамбарлармен кездесті, осы түні бес уақыт намаз парыз етілді. Ең алдымен осы оқиғадан бұрын Пайғамбарымыздың ( оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) басынан өткен кейбір жағдайларға тоқталайық:

Мұсылман адам ешқашан үміт үзбеуі керек. Алла елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Меккеде адамдарды Исламға шақырғанымен нәтижелі бола қоймаған соң Тайф қаласына барады. Сол секілді мұсылман адам егер жұмысы бір жерде жүрмей жатса, басқа жер іздеуі қажет. Яғни үмітін үзбеуі керек. Үмітсіздік күпірлікке жетелейді. Алла Тағала бұл жайында: «(Бірде Жақып ұлдарын Мысыр еліне аттандырып): «Уа, ұлдарым! (Мысырға) барыңдар да, Жүсіп пен інісінің хабарын сұрастырыңдар. Алланың рақымынан күдер үзбеңдер! Шынында, Алланың рақымынан тек кәпір қауым ғана күдер үзеді», – деді («Жүсіп» сүресі, 87-аят).

Алла Тағаладан жәрдем сұрау қажет. Исра оқиғасынан бұрын Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Тайф қаласына барып, қала халқын Алланың дініне шақырды. Алайда олар Мекке халқынан да сорақы әрекетке барып, жындыларға, жас балаларға, құлдарға Пайғамбарымызды (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) таспен ұруға бұйырды. Алла елшісінің үсті-басы қан болып, аяқ киімі қанға толды. Сол уақытта ол бір Аллаға ғана арқа сүйеп, жәрдем тіледі. Себебі Алла Тағала Құранда: «(Олардың жалған құдайлары қайырлы ма?) Жоқ, әлде, Өзіне дұға еткен қысылған жанның дұға-тілегін қабыл алып, оны басына түскен ауыртпалықтан құтқаратын, сендерді (жер бетін көркейтсін һәм ондағы жүйеге, жаратылыс мақсатына сай өмір сүрсін деп) жер бетінің халифалары қылған (Алла) қайырлы ма? Алламен қатар басқа құдай бар ма?! Әрине, жоқ, өздерің неткен аз ойланатын, ғибрат алайын демейтін адамсыңдар», – деген болатын («Нәміл» сүресі, 62-аят). Өкінішке қарай біз бүгінде мал-дүниемізге, ақылымызға, білімімізге, кейбір адамдарға арқа сүйейміз. Кім ақылына сүйенсе адасады, біліміне сүйенсе бір күні жаңылысады, байлығына сүйенсе таусылады, адамдарға сүйенсе зерігеді. Ал кімде-кім Аллаға сүйенсе, адаспайды да, зерікпейді.

Күші жетіп тұрғанда кешіру. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Тайфтан шығып, дұға етіп тұрғанда тау періштесі келіп: «Уа, Алланың елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын), маған бұйыр! Қаласаң екі тауды үстеріне төңкерейін», – деді. Пайғамбарымыз: «Олай жасама. Мүмкін Алла Тағала олардың ұрпақтарынан Аллаға құлшылық ететіндерді шығарар», – деді. Өкінішке қарай қазіргі уақытта кешіру былай тұрсын, бір-бірімізден өш алу үшін мүмкіндік іздейміз. Алла Тағала: «Кім кешірім жасап, бітімге келсе, оның сыйы Аллаға міндет», – деген («Шура» сүресі, 40-аят).

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Меккені алған уақытта оған қарсы шыққан, дұшпандық қылған адамдар болды. Алла елшісі оларды жазалауға күші жетіп тұрса да, бәрін кешірді. Сондықтан жазалауға күші жетіп тұрып, кешіру – әлсіздік емес, әр мұсылманның бойынан табылуға тиіс сипат.

Біз өзімізге Исра кешінен мынадай сабақтар алуымызға болады:

1. Маңызды шаруадан алдын күнә-қателіктерден арылу қажет. Ислам тарихында Исра мен Миғраж ең маңызды оқиғалардың бірі саналады. Сондықтан да Исра кешінен бұрын Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) да көкірегін жарып, тазалаған еді. Ал біз шынайы тәубе арқылы ғана күнә-қателіктерден тазалана аламыз. Өйткені шынайы тәубе ету күнәларды кешіріп, Аллаға жақындатады.

2. Әр нәрсенің себебін жасау. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Бураққа (түнде жеті қат көкке көтеріліп, Алланың алдына апарған және қасиетті Иерусалим қаласына сапар шеккенде мінген қасиетті қанатты жануар) мінді. Алла Тағала Пайғамбарымызды (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Бурақсыз да апара алады. Алайда себебін жасады. Сондықтан біз де әр істің себебін жасап барып, Аллаға тәуекел етуіміз керек. Өйткені себебін жасау – Аллаға тәуекел етудің әуелгі қадамы. Түйесін қазыққа байламай, бос қоя беріп «Аллаға тәуекел еттім» деген бір кісіге Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Алдымен түйеңді байла, содан кейін ғана тәуекел ет», – деген. Сол секілді Алла елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Бурақты көліктерді байлайтын жерге байлады. Бурақ бойсұнуға бұйырылғандықтан, оны байламай-ақ орнынан қозғалмайды. Алайда әр нәрсенің себебін жасау – уәжіп. Мысалы, жатар алдында есікті құлыптау, терезені жабу, т.б.

3. Ислам үмбетінің орны. Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) үмбеті – үмбеттердің ең қайырлысы. Оған дәлелдер көп. Соның бірі – Алла елшісінің барлық пайғамбарларға имамдық қылуы.

4 Қонақты құрметтеу. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) намаз оқып болған соң, шөлдеп тұрғанын сезді. Сол кезде Оның (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) шөлін басу үшін Жәбірейіл (оған Алланың сәлемі болсын) құрмет қылып, бірінде – сүт, екіншісінде су бар екі ыдысты әкелді. Пайғамбарымыз сүтті таңдады. Сол себептен де Алла елшісі хадистерінде Аллаға, ақырет күніне иман келтірумен қатар, қонақты құрметтеуді де қосып айтады. Әбу Һурайрадан (оған Алла разы болсын) жеткен риуаятта Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Кімде-кім Аллаға, ақырет күніне иман келтірген болса, қонағын құрметтесін, жақсылап күтсін», – деген. Қазіргі уақытта кейбіріміз үйге қонақ келсе, ашуланып, қиналып жатамыз. Сараңдық – жаман сипат. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) сараңдықтан сақтауды сұраған.

Ал Миғраж оқиғасынан төмендегідей сабақтар аламыз:

1. Өзіне қатысы жоқ іске кіріспеу. Миғраж кезінде Жәбірейіл (оған Алланың сәлемі болсын) барлық адамзатқа дәріс беріп, Пайғамбарымызбен (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) ары қарай барудан бас тартып, Сидратул мунтаһада қалды. Алла елшісі Жәбірейілге: «Дос досын осы жерде тастай ма?» – дегенде: «Мен ары қарай бара алмаймын. Маған осы жерге дейін келуге рұқсат берілді», – деді. Біз қазіргі таңда өзімізге қатысы жоқ шаруаға кірісіп кете береміз. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) бір хадисінде: «Адамның дінінің кәміл болғаны – өзіне қатысы жоқ нәрсені тастағаны», – деген.

2. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Алланың хабибі, пайғамбарлардың мырзасы. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) ары қарай жолын жалғастырды. Алламен сөйлесіп: «Мен Сенен сұраушымын», – деді. Алла сұрауға рұқсат бергенде: «Ибраһимді халил қылдың, Мұсамен сөйлестің, Исаны рухыңнан жараттың, Ыдырысты ұлы бір орынға шығардың, Сүлейменге байлық бердің», – дейді. Сонда Алла Тағала: «Ибраһимді халил (досым) қылсам, Сені хабибім (сүйіктім) қылдым. Менің алдымда хабибтің дәрежесі халилдан жоғары. Мұсамен перденің артынан сөйлессем, Сенімен ешқандай пердесіз сөйлесіп жатырмын. Ыдырысты төртінші қабатқа көтерсем, Сені бұрын ешкім жетпеген, келмеген орынға әкелдім. Сенен кейін де бұл орынға ешкім келмейді. Сүлейменге ұлы патшалық берсем, Саған жерді мешіт әрі таза етіп бердім. Исаны рухымнан жаратсам, Саған есімімнен болған бір есімді бердім. Қай кезде Менің атым айтылса, Сенің есімің Менімен бірге айтылады», – деді.

3. Миғраж кеші он кезеңді қамтиды. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Мәдина қаласына һижрет жасағаннан кейін он жыл өмір сүрді. Осы Миғраж оқиғасындағы он кезеңді Алла елшісінің һижрадан кейінгі он жылымен ұштастырса болады.

Бірінші кезең. Ең алғашқы аспан қабатында Адам Атаны (оған Алланың сәлемі болсын) кездестірді. Ол – адамзаттың жер бетіндегі ең әуелгісі. Оның балалары жер бетінде өмір сүріп, жерді гүлдендірді. Сол сияқты һижраның бірінші жылы аңсарлар да Мәдина қаласын Ислам дінімен гүлдендірді. Осы шаһарда Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Ислам мемлекетінің негізін қалады.

Екінші кезең. Екінші аспан қабатында Исаны (оған Алланың сәлемі болсын) көрді. Ол қиыншылықтарға қарсы күресу үшін жанына жәрдемшілер алған болатын. Сол сияқты Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) да һижраның екінші жылы Аус және Хазраж тайпаларын мұсылмандарға көмектесуге шақырып, Бәдір соғысына бірге шығуын сұрады. Алла Тағала бұл жайында Құранда: «Уа, иман келтіргендер! Мәриямұлы Исаның хауарилерге: «Аллаға (шақыруда) менің жәрдемшілерім кімдер?» – деген кезде, хауарилердің «Біз Алланың жәрдемшілеріміз», – дегені сияқты сендер де (Алланың діні мен елшісінің) жәрдемшілері болыңдар», – деген («Сафф» сүресі, 14-аят).

Үшінші кезең. Үшінші аспанда Жүсіпті (оған Алланың сәлемі болсын) кездестірді. Біз Жүсіптің қаншама қиыншылық пен ауыртпашылықты басынан өткізгенін білеміз. Бала кезінде құдыққа тасталды, жігіт жасында жала жабылып, түрмеге қамалды. Сол сияқты һижраның үшінші жылы мұсылмандарға көптеген қиындықтар келді. Соның үлкені – Ухуд соғысы. Алла Тағала Құранда: «Және (күресте) әлсіздік танытпаңдар да әрі (жеңіліске) қайғырмаңдар, сендер (бүкіл үмбеттен) үстемсіңдер, егер (шынайы) мүмин болсаңдар», – деген («Әли Имран» сүресі, 139-аят).

Төртінші кезең. Төртінші аспанда Ыдырыспен (оған Алланың сәлемі болсын) кездесті. Ол қаламды ең бірінші қолданып, есептің негізін салған пайғамбар. Сол сияқты Алла елшісі (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) һижраның төртінші жылы бірнеше елдің патшаларына хат жазып, Ислам дініне шақырды. Хаттарға сақинамен мөр басып отырды.

Бесінші кезең. Бесінші аспанда Һарунды (оған Алланың сәлемі болсын) жолықтырды. Мұса оны Бани Исрайлмен тастап кеткенде, олар оған зиян тигізіп, өлтіруге әрекет жасады. Уәдені бұзып, бұзауға табынып кетті. Алла Тағала олардың тәубесін өлтірумен ғана қабыл етті. Сол сияқты һижраның бесінші жылында соғыста яһудилер ахзаб (жасақтар) келіп тұрғанда, мұсылмандарға қиянат жасады. Сол себепті, Сағд бин Муғаз оларды өлім жазасына кесті.

Алтыншы кезең. Алтыншы аспанда Мұсамен (оған Алланың сәлемі болсын) жолықты. Ол Бану Исрайлдің Алланың шариғатын ұстанбағаны себепті олармен бірге жаман қылықтарына шыдап, шөлде қырық жыл адасып жүрген еді. Сол сияқты Пайғамбарымызға (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) да мүшіріктер озбырлық жасап, Меккеге кіргізбей ұмра жасауына рұқсат бермей қойды.

Жетінші кезең. Жетінші аспанда Ибраһиммен (оған Алланың сәлемі болсын) жолықты. Ол – Харам мешітін салған, адамдарды қажылыққа шақырған пайғамбар. Сол сияқты һижраның жетінші жылы Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) ұмрасын орындап, Меккеге кірді.

Сегізінші кезең. Сидратул Мунтаһа. Онымен аспан әлемі аяқталады. Һижраның сегізінші жылы Мекке фатх қылынды.

Тоғызыншы кезең. Қаламдардың тағдырларды жазып, сиялары кепкен кез. Сол сияқты һижраның тоғызыншы жылы Ислам күшейе түсіп, рүкіндері бекіген еді.

Оныншы кезең. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Алламен сөйлесті. һижраның оныншы жылы дүниеден өтіп, Алламен жолықты.



Медет ҚҰРМАШҰЛЫ,

ҚМДБ Шариғат және пәтуа бөлімінің маманы

Қазақ халқында «Дені саудың жаны сау», немесе «Денсаулық зор байлық» деген нақыл сөздер бар. Халқымыз денсаулықты аса қадірлей білген.

...Денсаулықтың қадірін ауырғанда білерсің... деп ақын жыршылар да саулық жайлы толғаған.

Денсаулық бәрінен де маңызды. Денсаулық адам бақытты болуының негізгі кепілі. Алдымен адамның дені сау болғанда ол бақытқа жетеді. Арман мақсаттарын орындай алады.

Денсаулық өлшеусіз байлық. Ұлтымыз: «Ден сау болса ғана барлығы да болады» деп, алдымен денсаулықты ойлап, бәрінен бұрын денсаулықты ойлаған. Ұлтымыздың сан ғасырлар бойы қалыптасқан мәдениетінде және тұрмыс салтында денсаулықты қорғауға байланысты көптеген әдіс-тәсілдер мен салттар бар.

Халқымыз денсаулықтың қадірін жете білген. Қазақ халқы тарихтың талай күдірлі белестерінен сүрінбей асуы да ұлттың саулығына тікелей байланысты болса керек. Халқымыз дені сау, ойы жинақы болғандықтан ғана жауынгер рухты болып тәрбиеленіп, осынау кең даланы қорғап қалды.

Асыл дініміз исламда денсаулыққа қатысты тамаша ғибратқа толы хадистер мен аяттар бар.

Ардақты пайғамбарымыз денсаулықтың негізгі кепілі тазалықта екендігіне баса назар аударып, осы жайлы көптеген хадистерінде айтқан.

Онда денсаулықты басты байлық ретінде бағалаудың маңыздылығын айтқан. Алла Елшісі өз хадисінде: (с.ғ.с) «Ауырмай тұрып денсаулығынды бағала»- деп саушылықтың мәнін терең түсіндірген.

Қасиетті Құранда Мәйдә сүресінің 5-аятында «Ей, мүминдер! Алла Тағала сендерге ауыртпалық қаламайды. Ол сендерді таза болуларыңды және шүкіршілік етулерің үшін сендерге нығметтерін тамамдауын қалайды»- деп денісау болудың кепілін, сонымен қатар денсаулық, ғұмыр берген Ұлы Жаратушыға шүкірлік етудің маңызын айтады.

Денсаулықты қорғау, сақтану туралы: «Олар сақтық шараларын қамтамасыз етіп, қарулансын», - деп, Алла Тағала «Ниса» сүресінің 102-аятында айтады.

Яғни әр адам Алланың берген байлығы өз денсаулығына өзі жауапты екендігін айтып, өзін мейілінше қорғасын деп ескертеді.

Қасиетті Құранға қайшы келмейтін емдеу жолдарын қолдануға шақырады.

Хадистерде: «Ауруды жаратқан Алла сол ауруға емді де қоса жаратқан. Әй Алланың құлдары емделіңдер!» делінген.

Саулығымыз мықты болғай!

Ибраһим Еркінбайұлы

Шығыс Қазақстан облысы

Өскемен қаласы, «Мухамади» мешітінің наиб имамы

Ар, намыс дегеніміз барлығынан да биік ұғымдар. Қазақ халқы «Малым - жанымның садағасы, жаным - арымның садағасы» деп ар, ұят мәселесін жаннан да биік қойған.Бұл намыс үшін, ар үшін жанды құрбан ету деген сөз. Ар, иман егіз ұғымдар. Ар мен имен тұрған жерде парасат та, ақыл да, жігер де тұрады. Барлығы иман мен арға келіп тіреледі. Хакім Абай атамыз да бұл жайлы өз өлеңдері мен қара сөздерінде жеріне жеткізе айтқан.

Халқымыз: «Ерді - намыс өлтірер, қоянды - қамыс өлтірер» деген. Яғни ер азамат намысты, арлы болу керек деп, аталарымыз ұрпақтарына өсиет еткен.

Қазақтың ар мен намыс туын биік ұстаудың нәтижесінде бабаларымыз өз елін, кең даласын сақтай білді. Тұтастығы бұзылған жоқ, туы жығылған жоқ. Ол қазақтың қанына сіңген намыс пен иманның арқасы. «Өлімнен ұят күшті» дейді, бабаларымыз. .Бұл нақыл күні бүгінге дейін өз құныны жойған жоқ. «Жарлы болма, арлы бол» деген бабалар сөзін әр ұрпақ есте бекем сақтау керек. .

Ислам ғұламалары да ар мен иман, намыс жайлы көптеген ғибраттар қалдырған. «Кім маған тілі мен ар-намысын (ұятын) қорғау жайында уәде беретін болса, мен оған жәннатты уәде етемін» деген хадистен осыны байқауға болады. (Бухари, Риқақ 23)

Ибн Аббастан жеткен риуаятта Алланың Елшісі (с.ғ.с): «Әрбір діннің өзіне тән мінезі бар, Исламның мінезі – ұяттылық,»-деген. Міне, исламдағы ар мен ұят ұлтымздың нақылдарымен өзара ұштасып жатыр.

Ардақты пайғамбарымыз:(с.ғ.с) былай деген: «Ұят-иманнан, ал иман жәннатта болады. Бұзық сөз-дөрекіліктен, ал дөрекілік тозақта болады». (Тирмизи) Иман мен ар жәннатқа тән деген сөз болса керек.

Пайғамбарымыз(с.ғ.с) өзінің бір хадистерінде тағы да ұят туралы: «Иманның 60 бұтағы бар. Соның бірі ұяттылық» деген. «Ұятты болу – иманнан». Тағы да «Иман және ұят ажырамайтын егіздер, бірі жоғалса екіншісі де кетеді» – деген. Бұл асыл тағылымдар әркімнің көкірек көзінен берік алуы тиіс.

Қасиетті Құранда «Нұр» сүресі 19-аятында «Расында сондай мүміндердің ішінде арсыздық жайылуын жақсы көргендерге: дүние, ахиретте күйзелтуші азап бар».деп ескерткен.

Әлемдердің Жаратушысы Алла Тағала «Кітаптан саған уахи етілгенді оқы және намазды орында. Шын мәнінде, намаз арсыздықтан, жамандықтан тыяды. Ал Алланы еске алу-аса ірі нәрсе» дейді. (Әнкабут сүресі, 45-аят) Адам баласы Ұлы Алланы ескен алу арқылы барлық күнәлардан тыйыла алады, және ар мен ұятқа берік бола алады деген сөз.

Ардақты пайғамбарымызда (с.ғ.с) ар мен намысты иманның туы еткен. «Расулулла (с.ғ.с) бейпіл сөз айтпайтын және әдепсіздік істемейтін. Әрі сендердің абзалдарың мінез-құлығы жақсы болғандарың» дейтін. (Бухари, Муслим)

Ұлы ғұлама Әбу Нәсір әл-Фараби: «Ар-ождан алдындағы адалдық - өз қадір-қасиетіңе, ізгі іс-әрекетіңе байланысты» деп өсиет қалдырған екен.

Ар мен ұят, иманымыз түгел болып Ұлы Жаратушының мейріміне бөленейік! .

Ибраһим қажы Қарнақбайұлы,

Шығыс Қазақстан облысы

Өскемен қаласы

«Мұхамади» мешітінің бас имамы

Аллаға сенің жаққаның-

Ата-ана көңілін тапқаның.

Жасыңнан қылып қызметін,

Қартайса бағып қаққаның!

Адам өмірінің мәні мен сұлулығы, адамның келешегіне сенімділігі – баланың ата-анасын ардақ тұтып, өзінің перзенттік қарызын бір сәтке есінен шығармауында. Бұл – жас ұрпақтың мәдениеттілігінің, әдептілігінің ғана емес, ең алдымен, адамшылығының белгісі. Сондықтан біздің дінімізде де, ділімізде де, дәстүрімізде де «ата-ана» ұғымы қастерлі де қасиетті. Қазақы мұсылман отбасында ата-ана шаңырақтың шамшырағы, әрқайсысы өзіндік шоқтығы биік тұғырымен отбасының ұйытқысы. Асыл дініміз Исламның қайнар бұлағынан сусындап, имандылықты дәстүрімен сабақтастыра білген момын халқымыз қашан да әкені шаңырақтың иесі, қамқоры, қорғаны деп таныған. Аналарымызды сол шаңырақтың алтын босағасы, киелі тұтқасы іспетті құрметтеп қастерлеген. Алла Тағаланың адам баласына сыйлағаносы бір құнды нығметінің қадірін жете түсінген халқымыз: «Алты аға бірігіп – әке болмас, жеті жеңге бірігіп – ана болмас», - деп түйіндеген.

Барша адамзаттың жаратылу мақсаты – Алла Тағаланы тану және Оған құлшылық жасау. Өмірдің ең басты ақиқаты осы. Құранда бұл ақиқат, яғни Алланы танып, Оған ғана құлшылық ету жайлы баяндалған соң, ата-ананы сыйлап, оларға жақсылық жасау міндеті айтылады. «Исра» сүресінің23-аятында Алла Тағала: «Раббың тек қана Өзіне ғибадат етулерiңдi, ата-анаға жақсылық қылуларыңды әмiр еттi» - деп, Аллаға құлшылық жасау тәрізді ата-анаға жақсылық жасаудың парыз екенін мәлімдейді. Сахаба Абдулла ибн Масғуд (р.а.) бір күні Пайғамбарымыздан (с.ғ.с): «Аллаға ең жағымды, ең сүйкімді нәрсе не?»,- деп сұрағанда, Алла Елшісі оған былай деп жауап қатады: «Кешіктірілмей уақытында оқылған намаз». Сахаба тағы да: «Уа, Алланың Елшісі, ал одан кейінгі ең ізгі амал қайсысы?» - дегенде, Алла Елшісі: «Ата-анаңа жақсылық жасау»,- деп жауап қатады (Бұхари, Мүслім). Сахаба Абдулла ибн Аббас (р.а) жоғарыдағы аяттың «... ата-анаға жақсылық жасауды бұйырды» деген бөлімін: «Ата-анаңның қасында киіміңді сілкілеп қақпа, себебі киіміңнен шыққан шаң-тозаң олардың мазасын алуы мүмкін»,- деп тәпсірлейді. Осылайша ата-ананың көңіліне шаңның тозаңындай болсын кірбің түсіруге болмайтынын айтып, мәселенің қаншалықты жауапкершілікті қажет ететінін көрсетеді.

Әбу Һурайра (р.а.) былай дейді: «Бірде Алла Елшісіне(с.ғ.с) бір кісі келіп: “Адамдардың арасында жақсы қарым-қатынаста болуыма кім лайықтырақ?” – деп сұрады. Алла Елшісі (с.ғ.с): «Анаң», - деді. Әлгі кісі: “Сосын кім?” –деді. «Анаң», - деді пайғамбарымыз. “Сосын кім?” – деп сұрады әлгі кісі. Пайғамбарымыз тағы да: «Анаң», - деп жауап берді. “Ал одан кейін ше?” – деді қайта сұрақ қойған кісі. Пайғамбарымыз содан кейін барып: «Әкең», - деді» (Бұхари мен Мүслім риуаят еткен). Осы хадистен жер бетінде ең жақсы қарым-қатынас қылуға лайықты жан – бұл ана екенін түсінеміз. Бала ананы әкеден де артық сыйлауға тиіс. Әкеден гөрі ананың хақысы биік. Бала әкеге өте үлкен құрметпен қарауға міндетті, ал ананың хақысы әкеден қарағанда үш есе жоғары. Неге? Өйткені, ананың сізге жасаған жақсылығы есептеуге келмейді. Біріншіден - нәзік жанды ана сізді жатырында, өзінің ішінде ауырып, қиналып тоғыз ай бойы көтеріп жүрді. Екіншіден - босануға байланысты болатын бүкіл азапты татып, зорықты. Үшіншіден - түнімен, күнімен көз шырынынан айырылып, сізді емізді. Аса мейірімді Алла қасиетті Құранда былай дейді: «Адамдарға ата-анасына жақсылық жасап қарайласуды бұйырдық. Анасы қиыншылық үстіне қиыншылық көріп оған жүкті болды. Екі жылда омыраудан айыруы (емшектен шығару) бар» (Лұқман сүресі, 14-аят). Осы берекелі аятта ана баланы дүниеге әкелуге байланысты бірінен соң бірі ауырлап келетін кезеңдерді өзі өткізетіндігін баяндайды. Оның жатырына жарынан бір тамшы су түскен сәттен бастап қиыншылық басталады. Бұл қиыншылықтарды тек Алла ғана біледі. Ол жүктіліктің ауыр алғашқы айларын, кейін шақалақты көтеріп жүретін соңғы қиын айларын өткізеді. Содан соң бала іште жатып қалыптасып біткеннен соң, толғақ қысып, босану басталады. Бұл сәтте ана өлім мен өмірдің арасында жатады. О дүниелік болып кету ықтималы жоқ емес. Құлынын жарық дүниеге әкелемін деп кез келген сәтте өзі о дүниелік болып кетуі мүмкін. Алланың қалауымен, аман-есен босанып болғаннан соң емізу кезеңі басталады. Ол уақытта ана қатты әлсіреп, иммунитетінен айрылады. Мұның барлығынан өткеннен кейін әкесі екеуі баланы асырап, дұрыс тәрбие беруге кіріседі. Анаңыз бір сәтке де ойланбастан осының барлығын сіз үшін істейді. Бүкіл ауру-сырқатын, қатты қалжырағанын, қарны ашқанын ұмытып сіз үшін отқа да, суға да түсуге дайын тұрады. Осылай істегені үшін ол ешкімнен жалақы да, сыйақы да күтпейді. Ол сіздің пайдаңыз үшін аянбай еңбектенеді. Алланың оның жүрегіне салған сізге деген аяныш сезімі болғандықтан, жаны ашығандықтан осының барлығына бел сыбана кіріседі. Өмір бойы ана баласы үшін тынбай жұмыс жасайды. Науқастанып қалса, күтіп бағып-қағады. Жамандыққа жолықса, сары уайымға салынып қайғырады. Ес білмейтін кезде баланың бүлдіргендерін ізінен жүріп жөндеп жүреді, бұтына жіберіп қойған баланы, оның лас киімін жиіркенбей, қабақ шытпай жуып-шаяды. Сізден шыққан жағымсыз иістен, жиіркенішті көріністен жайсызданбады. Сіз ұйықтасын деп ол өзі ұйықтамады. Сіз бақытты болуыңыз үшін рахат өмір мен тыныштықтан бас тартты. Оның бар ойы сізсіз, бүкіл уайымы да, қайғысы да сіз жайында. Оның өмірде ең қатты күткен күні сіздің ересек болып, аяғыңыздан тұрған күн еді. Сізге жаман болса, оған жаман. Сіз бақытты болсаңыз, ол да бақытты. Әй, ана жүрегі! Саған ұқсас бір нәрсе бар ма? Оған сәйкес таңғажайып, таңдай қақтырар нәрсе жоқ. Өйткені, ол ешқашан өтірік айтпайды. Алла Тағала ана жүрегіне балаға не болып жатқанын сезетін айрықша қабілет берген. Егер ұлы не қызы бір бәлеге жолығып қалса, ана жүрегі алдамай бір белгі береді. Ана жүрегі алдамайды. Ал, әкеңіз сізді және сіздің аға-інілеріңізді, әпке-қарындастарыңызды асырап, тәрбиелеу үшін демалмай, көп қиыншылықты иығымен көтеріп, зорығып еңбек етті. Бақытты болсын, тұрақтылық, қауіпсіздікті қамтамасыз етемін деп арзан аяқ киім киіп, жұпыны киінді, қарабайыр тамақтанды. Балам жоқшылық көрмесін, ешкімге мұқтаж болмасын, көңілі құлазымасын деп өзін қоярға жер таппай табыс кіргізуге тырысты. Әркімге қарызданып-қауғаланса да, намысқа тиетін сөздер естісе де сіздердің қамдарыңыз үшін жанталасты. Ешкімнен кем болмасыншы деп осындай жанкештілікке барады. Ал сіз тіпті не болып жатқанын білмейсіз де. Сіз ол кезде ұйықтап, оянып, секіріп, ойнап, әкеңіз қалай шаршап-шалдығып келіп отырғанын да түсінбейтінсіз. Әбу Һурайра – пайғамбарымыздың жақын сахабаларының бірі. Пайғамбарымыздан өте көп хадис жеткізген. Алла ол кісіге разы болсын. Бірде сол Әбу Һурайра жолда кетіп бара жатып Әбу Ғассанды жолықтырады. Әбу Ғассанның соңынан бір кісі еріп келеді екен. Әбу Һурайраартқы жақта келе жатқан кісінің кім екенін сұрайды. Әбу Ғассан ол кісінің әкесі екенін білдіргенде, Әбу Һурайра оған: “Бұл ісің жөн емес, Пайғамбарымыздың сүннетін ескермегенсің. Жүргенде әкеңнің алдында жүру – ерсі қылық. Әкеңнің не артынан жүр, не оң жағында жүр. Астың дәмдісін әуелі әкеңнің алдына тарт. Тамаққа алдымен әкең қол созсын. Қабағыңмен болса да жасқап, оның көңіліне селкеу түсірме. Ол тізе бүкпей тұрып, сен отырма. Әкең ұйықтамай жатып, сен жастыққа бас қойма!”, – деді (әл-Хаким). Егер кісі әкесінің алдына шығып жүрер болса, оған құрметсіздік қылған болады. Тек әкенің алдында бір тас немесе ағаш немесе басқа бір кедергі жатса, соны алып тастау үшін алдыға шығуға болады. Сонымен қатар, әкенің атын атамай«әке, әкетай, әкешім» деу керек. Ойланып көріңізші, сіз ата-анаңызды қалай атап жүрсіз және олар үшін қандай жақсылық жасадыңыз ?!

Алла Тағала Құранда: «Маған және әке-шешеңе шүкіршілік ет, қайта оралар жер менің құзырым»,– деп ескертеді (Лұқман сүресі, 14-аят). Аллаға құлшылық ету мен ата-анаға жақсылық жасаудың бір аятта, бірінен соң бірі баяндалуы – бұл амалдардың бірінсіз-бірі қабыл болмайтындығында.Абдулла ибн Аббастан (р.а) келген риуаятта: «Үш аят үш түрлі нәрсеге байланысты болып түсті. Олар бір-бірінсіз қабыл болмайды. «Намазды толық орындаңдар да зекет беріңдер» (Бақара сүресі, 43-аят). Кім намазын өтеп, зекетін бермесе, құлшылығы қабыл етілмейді. «Аллаға бойұсыныңдар және де Елшісіне бой ұсыныңдар!»(Ниса сүресі, 59-аят). Кім Аллаға бойұсынып, Оның Елшісіне бойұсынбаса, оның Аллаға бойұсынуы қабылданбайды. «Маған және ата-анаңа шүкір ет»(Лұқман сүресі, 14-аят). Кім Аллаға шүкіршілік етсе, бірақ ата-анасына шүкіршілік етпесе, онда Жаратушыға деген шүкіршілігі қабыл болмайды», – делінген.

Әнас ибн Малик (р.а.) риуаятында: «Расулалла (с.ғ.с) дәуірінде Алқама есімді жігіт болған еді. Ол өте ынталы, көп садақа беруші жігіт еді. Бір күні науқас болып, сырқаты асқына түсті. Әйелі күйеуінің өлім халінде екендігінен құлағдар етіп Пайғамбарға (с.ғ.с) хабаршы жібереді. Сонда Пайғамбар (с.ғ.с) Біләл, Әли, Салман және Омарға: «Алқаманың халін біліңдер», – деп тапсырады. Алқама тілін кәлимаға келтіре алмай, қатты қиналып жатыр екен. Біләл Пайғамбардың (с.ғ.с) алдына бұл жағдайдан хабар беруге келеді. Пайғамбар (с.ғ.с): «Оның ата-анасы бар ма?» – деп сұрайды. Жанындағы кісілер: «Әкесі өлген, қарт анасы бар», – десті. Сонда Пайғамбарымыз (с.ғ.с): «Ей, Біләл, анасына барып, келе алатын болса ертіп кел, келе алмайтын болса, мен өзім барамын», – дейді. Біләл барған кезде анасы: «Жаным Алла Елшісі жолында құрбан болсын, мен өзім баруға тиістімін», – деп, таяғына сүйенген күйі Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) құзырына келеді. Пайғамбарымыз (с.ғ.с) ол кісіден: «Маған турасын айтыңызшы, өтірік айтсаңыз, Алла Тағаладан маған уахи келеді. Алқама қандай адам еді?» – деп сұрады. Қарт ана: «Уа, Расулалла, ол намаз оқиды, ораза тұтады, көп садақалар береді, берген садақасының санағын білмеймін», – деді. «Ал, ұлыңызбен мәмілеңіз қалай еді?». Алқаманың анасы сәл кідірістен соң: «Уа, Алла Елшісі, мен оған ренжулімін», – деді. «Не үшін?», - деп сұрады пайғамбарымыз (с.ғ.с). «Ол әйелін менен жоғары қоятын, соны қоштап, маған құлақ салмайтын еді», – деп күйінішін білдірді қарт ана. Пайғамбарымыз (с.ғ.с): «Ия, түсінікті. Тілін кәлимадан тосқан анасының ашуы екен ғой», – деді. Біләлға: «Көп отын жиыңдар, Алқаманы өртейміз», – деді. Жанұшырған анасы: «Уа, Алла Елшісі! Жүрегімнің жемісі ұлымды көз алдымда өртейсіңдер ме? Бұған жүрегім қалай шыдайды?» – деді. Пайғамбарымыз (с.ғ.с): «Уа, Алқаманың анасы! Алланың азабы ауыр және мәңгі. Жаным қолында болған Аллаға ант етейін, егерде сіз ұлыңызды кешірмесеңіз, оның оқыған намаздары мен берген садақаларынан еш пайда жоқ», – деді. Сол кезде Алқаманың анасы қолын көтеріп: «Жалғыз Алланың Елшісі болған сізді және төңірегімдегілерді куә етіп отырып, Алқамаға разы екендігімді жеткіземін», – деп, кешірімін берді. Осыдан соң Алла Елшісі (с.ғ.с): «Ей, Біләл! Алқаманың жағдайын біл, кәлиманы айта алды ма екен. Алқаманың анасы менен ұялып, жүрегінде болмаған нәрсені айтқан шығар», – деді. Хазреті Біләл оның үйіне барып: «Уа, халайық! Алқаманың анасының ашуы Алқаманың тілін шаһадат кәлимасын айтудан тосқан екен, енді разы болғандығы үшін тілін босатып жіберді», – деді. Алқама сол күні қайтыс болды. Алла Елшісі оның үйіне келіп, жууға және кебіндеуге бұйырды, жаназасын шығарды. Кейін қабірдің басында тұрғанында:«Уа, муһажир және ансарлар! Кімде-кім әйелін анасынан жоғары қойса, Алланың лағынетіне ұшырайды! Оның парыз және нәпіл ғибадаттары қабыл . болмайды», – деді.

Өкінішке орай қазіргі уақытта ата-анасын сыйламау, сөзіне құлақ аспау, қарсы шығу, дөрекі сөйлеу, қол көтеру, әйелі мен бала-шағасының ақысын олардың ақысынан жоғары қою, қарттар үйіне өткізу сынды иісі мұсылман баласына теріс те жатоқиғалар орын алуда. Бұл қасіретті індет – дінімізде үлкен күнәларға жатады. Анастан (р.а.) жеткен риуаятта Алла Елшісі (с.ғ.с.) үлкен күналар туралы: «Олар – Аллаға серік қосу және ата-ананы құрметтемеу»,- деген (Бұхари мен Мүслім риуаят еткен). Халық даналығында «Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келер», «Анаңа рақым етпесең, балаңнан рақым күтпе», «Әкесін сыйламаған кісіні, баласы сыйламайды» деген мақал сөздер бар. Адам өзінің әке-шешесіне қандай қарым-қатынас жасаса, алдағы уақытта оған балалары да солай қарайды. Өйткені «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» демей ме халқымыз. Алла ешқашан құлдарына жамандық тілемейді. Жамандықты тілеп алатын құлдарының өзі. «Амалына қарай табары» демекші, адам баласы іс-әрекетіне қарай жемісін алады. «Не ексең, соны орасың» дегендей кейде адам баласы басына келген қиыншылықтар мен қайғы-қасіреттердің себебі не екен деп ойға батса, әрбір қасіреттің астарында бір себеп барын байқайды. Тағдыр әрдайым әділетті түрде үкім береді. Құранда «Жақсылықтың нәтижесі жақсылықтан басқа не болады?», - деп (Рахман сүресі, 60-аят), жақсылық жасаушының ізгілікке тап болатыны айтылады. Осыған орай жамандық жасаушы да жамандыққа тап болады. Мұндай жиіркенішті істерді істемек түгілі ата-аналарға «түһ» деген сөздің өзін айтуға болмайды. Алла Тағала Құран Кәрімде былай бұйырады:

«Раббың тек қана Өзіне құлдық жасауды, әке-шешеге жақсы қарауды бұйырды. Ал, егер олардың бірі немесе екеуі де қолдарыңда тұрған кезде қартайса, оларға «түһ» деп те айтпа. Сондай-ақ, оларға зекіме және оларға сыпайы сөйле. Мейіріммен оларға құшақ жайып: Уа, Раббым! Олар мені кішкентай күнімде қалай мәпелеп өсірген болса, оларды солай мейіріміңе бөлей гөр, – деп дұға жаса»(Исра сүресі, 23-24 аяттар). Пайғамбарымыз (с.ғ.с): «Егер «түһ» деп кейіс білдіруден де төмен нәрсе болса, Алла Тағала міндетті түрде одан да тыйған болар еді. Ата-анасына қарсы келген перзент қанша ізгі амал істесе де, жәннатқа кіре алмайды. Ал, ол екеуіне жақсылық етуші перзент қандай (кіші) қателік істесе де, тозаққа кірмейді», – деген.

Кейбір адамдар: «жолымыз болмай жүр, жұмысымыз жүрмей жатыр, ісіміз оңға баспай жатыр, қиыншылық, кедергілер жиілеп кетті, берекеміз қашты, жамандықтан көз ашпай кеттік», - деп шағымданады. Одан кейін тығырықтан шығу үшін әртүрлі жол (көріпкел, тәуіп, бақсы-балгер, құмалақшы...) іздейді. Тіптен жайқалып өсіп тұрған талекеш талдың өзін қасиетті санап, ақ мата байлап, басын тауға бір, тасқа бір ұрып дал болады. Ал расында, жолымыздың ашық болуына, өміріміздің ұзақ, ризық-несібеміздің мол әрі берекетті болуына «Жаратушы тұрғанда жаратылғаннан не сұрайсың» деп, Абай атамыз айтқандай әуелі Алла, кейін себепші ол - ата-анамыз екенін біле бермейтіндігіміз өте өкінішті. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.): «Кімде-кім өмірінің ұзақ, ризығының мол және берекетті болуын қаласа ата-анасына жақсылық жасасын, туған-туыстарының да қамын ойласын»,-деген (Ахмед ибн Ханбәл). Әке-шешенің баласына жасаған дұғасы күмәнсіз қабыл! Әбу Һурайрадан (р.а.) келген хадисте Пайғамбарымыз (с.ғ.с.): «Үш түрлі дұға қабыл, оған еш күмән жоқ. Олар: зұлымдық көрген кісінің дұғасы, жолаушы кісінің және ата-ананың баласына жасаған дұғасы»,- деген.

Абдулла ибн Амрдан (р.а.) жеткен хадисте Пайғамбарымыз «Алланың разылығы – ата-ананың разылығында, Алланың ашуы – ата-ананың ашуында», – деген. Алла Тағаланың разылығына бөленгіңіз келсе, ата-анаңыздың разылығын алыңыз! Ол үшін салиқалы бала болыңыз! «Салиқалы бала» деп кімді айтамыз? Ол:

- Бір Аллаға сыйынып, Одан шынайы қорқатын,
- аузында кәлимасы, жүрегінде иманы бар,
- Пайғамбар сүннетін берік ұстанған,
- салт - дәстүрін дәріптеп, «үлкенге құрмет, кішіге ізет» көрсеткен,
- құлшылығы бүтін нағыз момын,
- мұсылмандық атына заты сай, яғни сөзі мен амалы тоғысқан,
- ата-анасына бойұсынып, айтқандарын екі етпей орындайтын,
- ата-анасына дөрекілік көрсетпей, алақанына салып аялайтын,
- өзі үшін дұға қылғанда, ата-анасы үшін де дұға ететін,
- ата-анасының атынан садақа беріп тұратын,
- ата-анасының туған-туысқандарымен әрдайым сыйласып, қарым-қатынасты үзбеген Алланың нағыз құл пендесі.

Ия, құрметті ағайын, тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні ата-анамызды ренжітіп, Алланың қаһарына ұшырап қалмай, олардың ақ батасын алып, Алланың разылығына ие болуға асығайық ағайын! Алла Тағала баршамызды сүйікті де салиқалы құлдарының қатарында болуды нәсіп еткей! Әмин!

Алмас Айткәрімұлы,

Шығыс Қазақстан облысы,

Өскемен қаласы,«Әл-Фараби» мешітінің

бас имамы

Қазақ халқы жолаушыны аса құрметтеген. Жолаушы жүрген адам кездессе оны үйіне әкеп шай беріп, ат-көлігін жайлап, көмектесіп отырған. Жолаушыдан бата алатын болған. Көшпенді өмір кешкен бабаларымыз жолаушы жүрудің жайын жақсы білген. Бабаларымыз ағайын-туыспен араласу үшін, немесе жоқ қарап дегендей жолға көп шығатын болған. Сонымен қатар ата-бабаларымыз табиғатпен етене жақын болып, жолға шыққан жолаушылар жол бағдарын жұлдызға қарап болжап,адаспаған.

Халқымыздың жолаушы жүруге қатысты көптеген мақал мәтелдері бар.

«Жолы болар жігіттің
Желі оңынан тұрады» десе, «Жол жаман болса, атаң да сүрінеді,
атан да сүрінеді» деп амандықты басты орынға қоя білген.

Сондай-ақ:
«Жалғыз жүрсең, жолмен жүр,
Жолдан жолдас қосылар.
Жолдан жолдас қосылса,
Жолың болмас несі бар» деп жақсы жолдастың да қасиетін айтқан.
«Жолаушыны жол сынайды» деп сапар ауыртпалығын айтса,
«Үйінен қырық қадам

Ұзап шыққан адам мүсәпір» деп қандай адамды жолаушы деп айтуға болатындығын білдірген .
Мүсәпір араб тілінде жолаушы деген ұғымды білдірді. Жолаушыға қатысты асыл дінімізде де тамағаша ғибаратты толғамдар бар. Хадистерде: «Сапар—азаптың бір бөлігі, ол біріңді ішіп-жеуден және ұйқыдан тосады, егер (кісі) шаруасын тындырса, отбасына асықсын» (Муслим) деп, сапар мақсаты аяқталысымен адам дереу отанына немесе отбасына баруды жөн деп көрген.

Дінімізде жаяу жүріспен үш күндік не одан да алыс жерге он бес күннен аз уақытқа барғысы келген адам жолаушы саналады деп көрсеткен. Шамасы сексен шақырым есептеліп отыр. Исламда жолаушыға көптеген жеңілдіктер бар. Мәселен намазды қысқартып оқиды. Бұл туралы мынандай тағылым бар.

Омар (р.а) Алла Елшісінен (с.ғ.с): «Намазды неге қысқартамыз?» – деп сұраған. Сонда ардақты пайғамбарымыз: «Алланың сендерге жасаған садақасы, Оның садақасын қабыл алыңдар», – деген екен дейді. (Муслим). Сапарға аттанған кісі өз мекеніне қайта оралғанға дейінгі уақытта я болмаса басқа жерде он бес күннен артық тұрақтайтын болса ол жолаушы деп есептеледі деп көрсетілген.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) ғибратты хадистерінде: «Үш адамның дұғасы қабыл болады, ол кісілермен Алла Тағаланың арасында перде болмайды. Олар: ата-ананың баласына жасаған дұғасы; мүсәпірдің дұғасы; зұлымдыққа ұшыраған адамның дұғасы», – деген. Яғни жолаушының дұғасының қабыл болатындығын осылай айтып кеткен.

Ислам тағылымға толы дін екендігін осындай ұлағат тұнған ғибраттардан көре аламыз.

Мирас Көкебаев

Шығыс Қазақстан облысы

Алтай ауданы,

«Ақтан» мешітінің бас имамы

Ислам діні адам баласын рухани тазалыққа, сабыр мен тақуалыққа тәрбиелейді. Сол ұлы тәрбиенің ең маңызды амалдарының бірі – ораза. Ораза Исламның бес парызының бірі болып саналады және әрбір ақыл-есі дұрыс, балиғат жасына жеткен мұсылманға Рамазан айында парыз етілген ғибадат.

Құрандағы ораза жайлы аят жайында айтсақ,

Алла Тағала Құран Кәрімде былай дейді:
«Уа, иман келтіргендер! Сендерге бұрынғыларға парыз етілгендей ораза парыз етілді. Бәлкім, тақуалыққа жетерсіңдер»(Бақара сүресі, 183-аят).

Бұл аятта оразаның негізгі мақсаты тақуалық, яғни Алладан қорқу, нәпсіні тәрбиелеу екені анық көрсетілген. Ораза тек ішіп-жеуден тыйылу емес, ол көзді жамандықтан, тілді өсектен, жүректі күнә ойлардан сақтау.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадисі
Алла елшісі Мұхаммед (с.ғ.с.) былай деген:
«Кімде-кім Рамазан айында иманмен және сауабын Алладан үміт етіп ораза ұстаса, оның өткен күнәлары кешіріледі» (Бухари, Мүслім).

Бұл хадис оразаның адам өміріндегі рухани маңызын көрсетеді. Шынайы ниетпен ұсталған ораза пендені күнәдан тазартып, жүрекке нұр сыйлайды.

Қисса сабыр мен шүкірдің сабағы

Бір данышпан адамнан: «Оразаның ең үлкен пайдасы не?» деп сұрағанда, ол:
«Аштықты сезген адам ғана аштың қадірін біледі, сабырды үйренеді және берген нығметке шүкір етеді», – деп жауап беріпті.

Шынында да, ораза бай мен кедейді теңестіріп, жүрекке мейірім ұялатады.

Абайдың тағылымды сөзі

Ұлы ойшыл Абай Құнанбайұлы рухани кемелдік жайында былай дейді:
«Қанағат, рақым, ойлап қой
Бес асыл іс көнсеңіз».

Ораза қанағат пен рақымды, сабыр мен ойды бір арнаға тоғыстыратын ғибадат. Абай айтқан асыл қасиеттердің барлығы ораза арқылы адам бойында беки түседі.

Ораза адамды тек аш қалдырмайды, ол жүректі тәрбиелейді, иманды күшейтеді, қоғамда бірлік пен бауырмалдықты арттырады. Рамазан айы әрбір мұсылман үшін өзін-өзі есепке алып, рухани жаңаратын ұлы мүмкіндік.

Алла Тағала ұстаған оразаларымызды қабыл етіп, елімізге амандық, жұртымызға бірлік нәсіп етсін!

Ибраһим қажы Қарнақбайұлы
Өскемен қалалық "Мұхамади" мешітінің бас имамы

Қазақ халқының рухани дүниетанымында Ислам дінімен біте қайнасқан салт-дәстүрлер аз емес. Соның бірі қасиетті Рамазан айында айтылатын жарапазан. Жарапазан тек қана өлең немесе ойын-сауық емес, ол уағыз, бата, дұға және ізгі тілекке негізделген халықтық діни мұра.

Жарапазан айту арқылы халық Рамазан айының қадір-қасиетін дәріптеп, ауыз бекіткен жандарға тілек білдіріп, берекеге шақырған.

Жарапазанның діни негізі

Алла Тағала Құран Кәрімде:
«Ей, иман келтіргендер! Сендерге ораза парыз етілді. Бұрынғыларға парыз етілгендей, бәлкім тақуалыққа жетерсіңдер»(Бақара сүресі, 183-аят)

Бұл аятта оразаның басты мақсаты тақуалық, яғни Алладан қорқу, рухани тазару екені айтылады. Жарапазан – осы тақуалықты халыққа өлеңмен жеткізудің бір жолы.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.а.с.) хадисінде:
«Кім бір жақсылыққа себепкер болса, соны істегендей сауап алады» (Мүслім риуаят еткен)

Жарапазан айту адамдарды оразаға, қайырымдылыққа, берекеге шақыру. Демек, жарапазаншы да өзгелерге жақсылыққа себепкер болып, сауапқа кенеледі.

Жарапазанның айтылу себебі
Жарапазанның бірнеше маңызды себебі бар:
Рамазан айының келгенін жариялау

Бұрынғы кезде күнтізбе, ақпарат құралдары болмағандықтан, жарапазан халыққа қасиетті айдың басталғанын жеткізген.

Ауыз бекіткен жандарға тілек айту
Үй иесіне бата беріп, дұға жасаужарапазанның негізгі мақсаты.

Қайырымдылыққа үндеу
Жарапазан айтқан жастарға садақа беру сауапты іс саналған.

Ұрпаққа діни тәрбие беру
Балалар жарапазан айту арқылы Рамазанның мәнін, Алланы еске алуды үйренген.

Жарапазаннан үзінді және талдау

Жарапазан үлгісі:
Жарапазан, жарапазан,
Рамазан келді жарапазан.
Оразаң қабыл болсын деп,
Айтып жүрміз жарапазан.
Бұл шумақта Рамазан айының келуі қуаныш ретінде сипатталады. «Оразаң қабыл болсын» деген сөз дұға. Демек, жарапазан тек тілек емес, тілмен жасалған ғибадат.

Тағы бір үлгі:
Берекелі болсын үйіңіз,
Дәулет қонсын күйіңіз.
Ұстаған оразаңызға,
Алла берсін сыйыңыз.
Мұнда үй иесіне береке, ризық, Алланың сыйы тілінеді. Исламда дұғаның ең көркем түрі өзгеге тілек тілеу. Жарапазан осы сүннетке сай келеді.

Ғұламалардың нақыл сөзі
Имам Ғазали (р.а.):
«Дін жүрекпен сезіліп, тілмен көркем түрде жеткізілгенде ғана халыққа әсер етеді»
Жарапазан дәл осы қағиданың айқын көрінісі. Ол дінді халықтың жүрегіне жақын тілмен жеткізген.

Қорытынды

Жарапазан қазақ халқының Ислам өркениетімен үндескен рухани қазынасы. Ол:
Рамазан айын ұлықтайды;
Оразаның қадірін арттырады;
Қайырымдылық пен бауырмалдыққа шақырады;
Ұрпақ санасына имандылық дәнін себеді.

Бүгінгі күні жарапазан дәстүрін жаңғырту дінді дәріптеу мен ұлттық құндылықты сақтау жолындағы маңызды қадам. Бұл сахна үшін емес, сауап үшін айтылатын аманат дәстүр.

Алла Тағала ұстаған оразаларымызды қабыл етіп, елге береке, жүрекке иман нәсіп етсін!

Біржан Қабылахметұлы

Өскемен қалалық "Защита" мешітінің бас имамы

Наурызбай қажы ТАҒАНҰЛЫ,

Қазақстан мұсылмандары діни

басқармасының төрағасы, Бас мүфти

ҚАСИЕТТІ РАМАЗАН АЙЫ ҚҰТТЫ БОЛСЫН!

Аса рақымды, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын! Барлық мақтау әлемдердің Раббысы Аллаға тән! Ардақты Пайғамбарымызға Алланың салауаты мен сәлемі болсын!

Ардақты ағайын, қадірлі жамағат!

Сіздерді исі мұсылман баласы асыға күтетін, он екі айдың сұлтаны болған қасиетті Рамазан айының келуімен шын жүректен құттықтаймын! Алла Тағала қасиетті айда ұстайтын оразамызды, ізгі амалдарымызды қабыл етіп, мол сауаптан жазғай.

Ораза – ең алдымен жүректің амалы. Рамазан – жүректі тазартуға, ниетті түзетуге, нәпсіні тәрбиелеуге және тақуалыққа жетуге мүмкіндік берілген қасиетті ай. Оразаның шынайы рухын түсінген адам ас пен судан тыйылуды басты мақсат етпейді. Ауыз бекітудегі негізгі мақсат – жүректі Аллаға жақындатып, ой мен жүректі түрлі дерттен тазалау, ішкі жан дүниені көркем мінезбен безендіру.

Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Алла Тағаланың назары жүректе болатындығын баяндап: «Расында Алла Тағала сендердің бейнелерің мен дүниелеріңе назар аудармайды, алайда жүректерің мен амалдарыңа назар аударады», – деген. Шын мәнінде оразаның шынайы сауабы – аштықта емес, тақуалықта.

Өйткені Алла Тағала қасиетті Құранда «Бақара» сүресінің 183-аятында: «Уа, иман еткендер! Өздеріңнен бұрынғыларға парыз етілгендей сендерге де ораза ұстау парыз етілді. Бәлкім, сол арқылы (асау нәпсіні тізгіндеп), күнә атаулыдан сақтанып, тақуалыққа жетерсіңдер», – деп айтқан.

Сан ғасырдан бері Ислам дінін рухани тірегі еткен халқымыз берекелі Рамазан айын ерекше дайындықпен күтеді. Сауаптар еселеніп жазылатын айда ауызашар беріп, көмекке мұқтаж жандарға қайырымдылық жасап,үлкендердің алғысы мен батасын алуға тырысады. Аллаға шүкір, оразада игі ниетпен орындалатын ізгі амалдар бүгінде салт-дәстүрімізге айналып, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді.

Осы ретте барша отандастарымды Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының қасиетті айда ұйымдастыратын қайырымдылық іс-шараларына үлес қосуға шақырамын. Кәсіпкерлерді әлеуметтік маңызы бар азық-түліктердің бағасына жеңілдік жасауға үндеймін. Рамазан айына тура келген құдайы астарды ауызашар уақытында өткізіп, көбірек сауап алуға тырысайық.

Қоғамдық тамақтану орындарында ауызашар мәзірін халыққа ыңғайлы бағамен ұсыну да – сауапты істің бірі. Дүкендерде күллі жамандықтың бастауы болған арақ-шарап сатылмаса деген тілегімізді жеткіземіз.

Берекелі, сауабы мол айда Алланың мейіріміне бөленіп, әрбір ізгі амалымыздың жақсылығы еселеніп жазылғай! Еліміз аман, жеріміз тыныш, тәуелсіздігіміз баянды болғай! Жаратушы Жаббар Иеміз келер жылғы Рамазан айына аман-есен жетуімізді нәсіп еткей! Әумин!

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қазақ елін күллі мұсылман қауымының сағына күтетін мерекесі Рамазан айымен құттықтады. Мемлекет басшысының құттықтауы Ақорданың ресми сайтында жарияланды.

«Құрметті отандастар! Сіздерді күллі мұсылман қауымы үшін қасиетті Рамазан айының басталуымен шын жүректен құттықтаймын!

Бұл – дүние жүзіндегі миллиардтаған жанды рухани тазаруға, жақынына жанашыр әрі қамқор болуға үндейтін мезгіл.

Ораза азаматтарды шыдамдылық пен төзімділікке шақырып, халқымыздың бойына қарапайымдылық, жауапкершілік және адалдық сынды асыл қасиеттерді сіңіреді.

Оразаның рухани құндылықтарын қазір әлемде болып жатқан күрделі ахуалды ескере отырып, кемел санамен қабылдау, оның түпкі мағынасын дұрыс түсіну – үлкен имандылықтың белгісі.

Бүгінде Қазақстан ауқымды өзгерістердің, түбегейлі жаңғырудың тарихи кезеңіне қадам басты. Жаңа халықтық Конституцияның жобасы республикалық референдумға шығарылды. Бұл өрлеу және әділеттілік даңғылына түскен мемлекетіміздің даму бағытын айқындайтын Негізгі Заң болмақ. Бас құжат мыңдаған жыл тарихы бар мемлекеттілігімізді одан әрі нығайтуға, еліміздегі саяси, азаматтық, экономикалық институттардың тиімділігін арттыруға және адам құқықтарын қорғау жүйесін жетілдіріп, күшейтуге жол ашады.

Біз дәстүрлі рухани-мәдени құндылықтарымызды қастерлей отырып, Құқық пен Заң үстемдігі, Тәртіп пен Тазалық, Әділдік пен Отаншылдық сияқты мызғымас қағидаттарды терең түсінетін әрі мүлтіксіз сақтайтын ұлттың жаңа болмысын қалыптастырып жатырмыз. Мұның бәрі қасиетті Рамазан айының мәңгілік ұлағатымен толық үндеседі.

Білімге, тазалыққа және жақсылыққа бастайтын өркениетті қоғамда Рамазан айы жаңа рухани мәнге ие болып, барша жұртқа шапағатын тигізетіні сөзсіз.

Қасиетті Рамазан құтты болсын, мұсылман жамағаты!» делінген Президент құттықтауында.

Ақорданың баспасөз қызметі

www.akorda.kz

Құрметті Шығыс Қазақстан облысының тұрғындары, ардақты ағайын!

Баршаңызды қасиетті Рамазан айының келуімен шын жүректен құттықтаймын!

Рамазан – мейірім мен кешірімнің, сабыр мен шүкірдің, рухани тазарудың айы.

Алла Тағала Қасиетті Құранда: «Уа, иман келтіргендер! Сендерге ораза парыз етілді… бәлкім тақуалыққа жетерсіңдер» («Бақара» сүресі, 183-аят) – деп бұйырған. Бұл ай – жүректерді жұмсартып, жан дүниемізді жаңғыртатын ерекше мүмкіндік.

Пайғамбарымыз (с.ғ.с) «Рамазан келгенде жәннаттың есіктері ашылып, тозақтың есіктері жабылады» (Бухари, Муслим) – деген. Ендеше, осы айда ізгі амалдарымызды көбейтіп, қайырымдылық жасап, мұқтаж жандарға қол ұшын созайық.

Бұл ай – ата дәстүрімізбен де біте қайнасқан рухани кезең. Ағайын арасы жақындасып, дастархан басында бата жасалып, жарапазан айтылып, мұқтажға жәрдем берілетін – сауапты шақ. «Берекенің басы – бірлік» дейді халқымыз. Бірлігіміз бекем, ниетіміз түзу болсын.

Қасиетті ай өңірімізге береке-бірлік, әр шаңыраққа амандық пен молшылық әкелсін. Тұтқан оразаларымыз қабыл болып, дұға-тілектеріміз қабыл болғай.

Алла Тағала елімізге тыныштық, халқымызға татулық нәсіп етсін!

Ізгі тілекпен,

Думан Нәдірұлы,

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының

Шығыс Қазақстан облысының Бас имамы

Ислам дінінде садақаадамның Аллаға деген шынайы иманының, қоғамға деген жауапкершілігінің көрінісі. Садақа тек мал-мүлікпен ғана шектелмейді, ол – жүректен шыққан ықылас, ниет тазалығы, адамға, тіпті табиғатқа жасалған әрбір жақсылық.

Құранда садақаның орны туралы

Алла Тағала садақаның маңызын айрықша атап өтеді:

«Алла жолында мал-мүліктерін жұмсағандардың мысалы – жеті масақ өсірген дән секілді. Әр масақта жүз дән бар. Алла қалағанына еселеп береді. Алла – кеңшілігі мол, бәрін білуші»

(«Бақара» сүресі, 261-аят)

Бұл аят садақаның сырттай аз көрінгенімен, Алла қасында сансыз сауапқа айналатынын білдіреді. Яғни, берілген дүние кемімейді, керісінше, берекеге толады.

Тағы бір аятта:

«Сендер жақсы көрген нәрселеріңнен Алла жолында жұмсамайынша, шынайы ізгілікке жете алмайсыңдар»

(«Әли Имран» сүресі, 92-аят)

Бұл – садақаның адамның нәпсісін тәрбиелеп, рухани кемелденуге жеткізетінін көрсететін ұлы қағида.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадистерінде садақа

Алла Елшісі Мұхаммед (с.ғ.с.) садақа жайлы былай деген:

«Садақа малды кемітпейді»

(Мүслім риуаят еткен)

Тағы бір хадисте:

«Әрбір жақсылық – садақа»

(Бұхари, Мүслім)

Бұл хадистерден садақаның тек қаржылай көмек емес екенін аңғарамыз. Жымию, жылы сөз айту, біреудің жүгін жеңілдету, жолдан кедергіні алып тастау – мұның бәрі садақаға жатады.

Садақаның қоғамға әсері қандай?

Садақа – қоғамдағы мейірімділік пен бірлікті арттыратын құндылық. Бай мен кедейдің арасындағы алшақтықты азайтып, жүректерді жақындастырады. Садақа берілген жерде қызғаныш емес, рақым орнайды; қатыгездік емес, жанашырлық үстем болады.

Халық даналығында да бұл ұғым терең орын алған:

«Садақа бергеннің қолы – жоғары, алғанның қолы – төмен»

Тағы бір нақыл сөзде:

«Берген қол – алмайтын қол» – деп айтылады.

Бұл сөздер халқымыздың садақаны тек діни парыз емес, адамгершілік өлшемі ретінде қабылдағанын көрсетеді.

Қорытынды

Садақа – уақыт пен жағдайға тәуелді емес ғибадат. Ол байлықтың көптігіне емес, жүректің кеңдігіне байланысты. Бүгін бір мұқтаждың көңілін көтеру, бір жетімнің басынан сипау, бір қиналғанға демеу болу – ертең ақыретте үлкен сауапқа айналуы мүмкін.

Алла Тағала баршамызды садақа беруде шынайы, ниетімізде таза, амалымызда тұрақты пенделерінен етсін. Әмин.

Маралхан Досанов

"Өскемен қалалық орталық" мешітінің бас имамы

Ұлы Жаратушы Алла Тағаланың адамға әмір еткен бес парызының бірі- Ораза. Ораза өз берекетімен, жақсылығымен келеді. Рамазан айы барша адамзат баласын татулыққа, сабырға, төзімге, шүкірлікке, ұйытатын ай.

Қасиетті Рамазан айын бүгінде күллі әлемдег мұсылмандар сағына күтеді. Зарыға аңсайды.

Ардақты пайғамбарымыз Мұхаммед (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын) ораза туралы көптеген ғибратты хадистер қалдырған.

Рамазан өзінің берекеті мен, қасиетімен, нұрымен келеді. Рамазанда оның нұрына шомғандар, Ұлы жаратушының адам баласына міндет еткен бес парызының бірі ораза ұстап, оның нығыметіне бөленеді. Рамазанға аман жеткендеріне шүкірлік айтып, осынау бір қасиетті аймен асыға қауышады.

Рамазан айында қасиетті Құран түскен. Барлық нығымет, берекет осы Рамазан айынан бастау алады.

Ораза араб тілінде тыйылу деген мағына береді. Шариғат мағынасында ішіп жеудентыйылып, Ұлы Жаратушыға шынайы ниетпен беріліп құлшылық ету деген мағынада.

Ораза барлық мұсылманға һижраның екінші жылы парыз етілген.

Ораза туралы атақты ислам ғалымдары былай деген: “Кiм Рамазан айының оразасын шын иман және ықыласпен ұстаса, оның бұрын iстелген күнәлары кешiрiледi.” ( Бухари, Муслим) Ораза зор сауапты іс. Ораза тұту арқылы, барлығынан тыйылған адамның жан дүниесі күнәлардан тазарады.

Ораза бұл құр ашығу емес. Ұлы Жаратушы Алла тағала адамдардың құр ашығуына мұқтаж емес. Ораза ұстаған адам, тек ішіп жеуден тыйылумен қатар ғайбат айтудан, жалған сөйлеуден, өтірік уәде беруден, балағаттаудан , харамға қараудан толық тыйылуы тиіс.Сонда ғана оразамыз қабыл болады.

Осы жаман әдеттерден тыйылу және арлыу арқылы адамның жан дүниесі тазарып, рухани мөлдірілікке ие болып, Ұлы Жаратушыға жақындай түседі. Оразаның бір шарапат міне, осында.

“Кiм жалған айтудан және жалғандыққа барудан тыйылмаса, Алла Тағала оның iшпей-жемей жүргенiн қажет етпейдi.”деп ұлы Бухари ғұлама айтып кетуі де тегін емес.

Сонымен қатар бұл ай мейірімділіктің, қайырымдылықтың айы.

Адам мұқтаж жандарға, жетім жесірлерге, ауру сырқау жандарға қол ұшын созу арқылы яғни басқаларға қуаныш сыйлау арқылы үлкен сауап алады. Өмірдің мән мағынасын сезіне алады. Рамазан айында әрбір мұсылман Ұлы Жаратушының ықыласына бөленуді армандайды.

Мүмкіндігінше мұқтаж отбасыларына көмектер жасайды. Қайырмдылық жасау арқылы теңдессіз сауапқа ие болады. Осы арқылы өзінің қоғамға пайдасы тигендігін сезе отырып, өмірлік мақсат мұраттарының орындалып жататындығына шүкір етеді.

Осылайша күллі адамзат Рамазан айынан шапағат күтеді. Рамазан тілектер қабыл болатын ай. Алладан алақан жайып шынайы ниетімен сұраса Алла Тағала тілегін береді.

Мұсылман бауырларымздың тұтқан оразалары , жасаған дұға тілектері қабыл болсын!

Бауыржан Нығызбекұлы,

Шығыс Қазақстан облысы

Өскемен қаласы «Аблакетка» бас имамы

Әр жанұяның алтын бесігі, аялы ордасы ол отбасы екендігі даусыз. Қазақта «Отан отбасынан басталады» деген ғибратты сөз бар.Отан дегеніміздің өзі сан жүздеген, мыңдаған отбасылардан құралатындығын осыдан біле аламыз.

Ұлтымызда ежелден отбасының тірегі ер азамат болып саналады. Ер адам өз отбасының алдында жауапты болып келген. Қазақ халқы отбасының беріктігіне аса мән берген. Отбасы берік болса отанның тыныштығы мызғымайды деп білген. Сол үшін отбсын сақтау, оның құндылықтарын қастерлеу ғасырлар бойы ұлықталып, бүгінге сарапталып жеткен. Отбасын берік ұстау, бала шағасына, әйеліне қамқор болу ер азаматтың басты парызы ретінде бекітілген.

Алла Елшісі пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) хадисінде: « Ер кiсi отбасының бақташысы. Сондықтан да ол қол астындағыларға жауапты », — деп, ер азаматтың орынын нақтылаған.

Сонымен қатар ерлермен бірге Алла Тағала қасиетті Құранда «Ерлердің әйелдердегі хақылары сияқты, әйелдердің де ерлерінде белгілі хақылары бар» деп әмір еткен.

Пайғамбарымыз өз хадистерінде(с.ғ.с.): «Шын мәнінде, әйелдерiңнiң сендердiң алдында және сендердiң әйелдерiңнiң алдында тиiстi мiндеттерiң бар» деп өсиет етті.

Жер бетіндег ең алғашқы отбасы Адам ата мен Хауа ана болғандығы белігілі. «Ағраф» сүресі, 7-аятында Алла Тағала: «Сендерді бір адамнан жаратқан да, әрі көңілі жай табуы үшін оған жұбай сыйлаған да Алла» деп, үкім еткен.

Муғауия ибн Хайдадан жеткен хадистерде:Ол айтады (р.а.): «Мен: «Уа, Алла Елшісі! Әйелдерiмiзге қатысты бiзге не нәрсе мiндеттелiндi?» – деп сұрағанымда, ардақты пайғамбарымыз: (с.ғ.с.): «Өзiң жегенiңнен жегiзу, өзiң кигенiңдi кигiзу. Және оның бетiнен ұрма, сондай-ақ балағаттап жаман сөз айтпа! Үйiңнен тыс орында дауысыңды көтерiп ұрыспа!» деп жауап қатты дейді. Міне бұл да, ерлердің әйелдің алдындағы ер адамның міндеттері болып табылады.

Алла Елшісі өз хадистерінде (с.ғ.с.): «Әйел бес мезгіл намазын оқыса, оразасын тұтса, өзінің ар-намысын қорғаса және еріне бағынған жағдайда оған: «жұмаққа қалаған есіктен кір» деп айтылады», – деп өсиет еткен.

Қасиетті Құранкәрімнің Ниса сүресінің 34-аятында «Жақсы әйелдер, Аллаға мойынсұнады және күйеулерінің ақыларын орындайды. Күйеулері жоқ кезде олардың намысын және мал-мүлкін Алланың көмегімен қорғайды» деп бұйырған.

Хадистерде «Ері мен әйелі бір-біріне сүйіспеншілікпен, мейіріммен қараса, Алла Тағала да оларға сүйіспеншілікпен, мейіріммен қарайды» делінген.

Отбасы берік, босағасы бекем болу үшін ері мен әйеі бір біріне тек мейріммен қарап, өз міндеттеріне адал болу керек.

Аманкелді Жарасов

Шығыс Қазақстан облысы

Тарбағатай ауданы

«Байжігіт баба» мешітінің бас имамы

Ұрпақ тәрбиесіне қазақ халқы қашанда бей-жай қарамаған. Халқымызда ғасырлар бойы қалыптасқан бала тәрбиесінің озық үлгісі бар.

Қазақ халқы ұрпақ тәрбиесіне қатысты тамаша тағылымдық өсиеттер қалдырған. Ұрпақ тәрбиелі болса сол ұлттың болашығы да жарқын болады.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «ХХІ ғасырда әрбір отбасы тату,білімді әрі өнерлі болуы тиіс» деп атап көрсеткен болатын.

Халқымызда «Әкеге қарап ұл өсер, анаға қарап қыз өсер» деген дана сөз бар. «Баланы жастан» деп халқымыз бала тәрбиесін арыдан бастау керек екендігін айтып кеткен.

Ата-ананың бала тәрбиесіне ықпалы туралы ата-бабаларымыз «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» деп ұрпақа нақыл сөз қалдырған.

Қазақ халқы баланы жасында еркелетіп, есейе келе шаруа жайын үйретіп, жігіттік, бойжеткен кезінде сырлас етіп, отау иесі болғанда қос қанатының бірі ретінде көрген.

Ислам діні бала тәрбиесі туралы мәйекті толғамдар мен тұщымды насихаттарға толы. Құран кәрімде “Тахрим” сүресінің 6-аятында: «Ей мүміндер! Өздеріңді және үй-іштеріңді (жанұяларыңды) тозақ отынан қорғаңдар!» деп бұйырылған. Осы арқылы отбасыңмен үлгілі, өнегелі бол, күнә жасама, отбасында тағылымды имани тәрбие болсын дегенді айтқан.

Бала тәрбиесі сонау ғасырларда өткен ислам ғалымдарының да назарынан тыс қалған жоқ.

«Әкенің баласына жақсы тәрбиеден артық берер сыйлығы болмас» деген (Тирмизи) хадистерге қарап отырып, бала тәрбиесі ата ананың парызы екендігін білуге болады.

Ислам тағылымдарында Алланың Елшісі Пайғамбарымыз: (с.ғ.с.) риуаят етілген мына бір хадисінде «Кімде-кім үш қыз өсіріп, оларға жақсы тәрбие берсе және оларды (жақсы жерге) тұрмысқа берсе, жақсылық жасаса Алла Тағала ол кісіні жәннатына кіргізеді» деген. (Әбу Дәуіт, Әдеп) . Мұнда ұрпақтың көптігіне, және өнегелі тәрбиенің сондай айырықша сауаптылығына маңыз бере айтылған.

Әр адамда, әр отбасында өзіне бұйырған рыздық, несібе болады.

«Әй, иман келтіргендер, ризықтандырғанымыздың жақсысын жеңдер» деуі адал кәсіппен несібе табыңдар десе керек.

Пайғамбарымыздың (с.ғ.с ) тағы да бір хадисте «балаларыңмен ойнаңдар, балаларыңды еркелетіңдер» делінгенін. Мұнда бала тәрбиесіне жан-жақты қарау керектігін айтып өткен.

Балаға жақсы есім қою, оған тамаша тәрбие беру, парасатты етіп тәрбиелеу ата ана үшін ең ұлағатты парых екендігі аян. Бала тәрбиесі ешқашан салғырт қарауды көтермейтін, аса күрделі де маңызды іс екендігін естен шығармауымыз керек.

Тілейбек Соянұлы,

Шығыс Қазақстан облысы

«Күршім аудандық мешітінің» бас имамы

Алғыс білдірудің маңызы өте зор. Қазақта «Қарғыс алма, алғыс ал» деген сөз бар. Біреудің шынайы алғысына бөлену адамға үлкен рухани әсер береді. Алғыс білдіру адамдар арасындағы өзара құрметті көрсетеді.

«Ел алғысын алсаң елеулісі боларсың» деп аталарымыз ұрпағына үнемі алғыс алуды өсиет еткен.

«Алғыс алған арымас,

Қарғыс алған жарымас», деген дана бабаларымыз. Мұнда алғыс алудың бақыт пен жақсылықтың бастауы екендігін ұрпақ санасына сіңірген.

Алғыс айту адамның адамға деген шынайы ниетін білдіреді. Бабалардан қалған бұл үрдіс бүгінде өз жалғасын табуда.

Елбасы Н.Назарбаев елімізде 1 наурызды «Алғыс айту күні» деп жариялау туралы Жарлыққа қол қойғаннан бері көктемнің алғашқы күнінде Алғыс айту күнін атап өтілді. Алғыс айту ұлттар мен ұлыстар арасындағы татулықты бекіте түседі.

Исламда адамдардың бір біріне алғыс айтудың маңыздылығына терең тоқталған тағылымды хадистер бар. Ұлы Жаратушы Алла Тағала өз пендесіне бір біріне айырықша құрме етуді, алғыс айтуды бұйырған.

Асыл дініміз, тура бағытымыз исламда алғыс жайлы кеңінен айтылады.

Алла Тағала Қасиетті Құранда Ибраһим сүресінің 7-аятында «Раббың былай бұйырады: Ант етеміз, егер шүкір етсеңдер расында сендерге нығметтерімді еселеймін және де ант етеміз, көз жұма қарасаңдар, шүбәсіз, менің азабым өте ауыр», дейді.

Яғни Алланың берген нығметтеріне шүкір ету, ұлы Жаратушыға алғыс айту туралы осылайдеп бұйырды. Демек, біз Аллаға шүкірлік етмек, алғыс білдірсек, адамға соншалықты нығмет, жақсылық бар.

Құрандағы Рахман сүресінің 60-аятында:«Сендерге жасалған жақсылыққа жақсылықпен жауап қайтарыңдар!» яғни біреу жақысылық жасаса оған жақсылық жаса дейді, алғыс айту, шынайы ниетті білдіруде жақсылық жасау болып табылады. Ендеше жақсылыққа жақсылықпен жауап беру керек.

Алғыс туралы тағы да Құранның Лұқман сүресінде: «Ей, құлым! Маған шүкір ет, ата-анаңа алғыс айт. Маған қайта оараласыңдар! Мен сендерді жауапқа тартам. Маған деген шүкірлерің мен адамдарға деген алғыстарың үшін сендерді сыйға бөлеймін» деп Ұлы Алла Тағала өз құлдарына үкім етті. Жақсылық жасаушыларға сөзсіз екі дүниеде жақсылық бар екендігін осыдан байқауға болады.

Ардақты пайғамбарымыз (с.ғ.с) өз хадистерінде «Адамдарға алғыс айта алмаған адам, Аллаға шүкір ете алмайды» (Тирмизи, Бирр (жақсылық), 35; Әбу Дәуіт, «Әдеп», 11) деген. Бұл сөзде зор тағылым ғибрат бар.

Алғыс айтудың маңыздылығы орасан зор. Алғыс айта білу адамның өз мәдениеттілігін, қарым қатынас мәдениетінің жоғарылығын білдіреді.

Халқымызда «Жақсы сөзге жан семіреді» деген дана сөз осының белгісі болса керек.

Дәулет Қабидолдин

Шығыс Қазақстан облыстық

«Халифа Алтай» мешітінің найб имамы

Халқымызда «Қанағатты қарын тойғызар» дегн қанатты сөз бар. Қанағат дегенміз барға шүкір ету мен жоқа сабыр ету деген сөз.

Ұлтымыз ежелден қандай замандарда болса да барға қанағат, жоққа сабыр деп ежелден сабыр мен шүкіршілікті серік етіп келген.

Қанағат ету арқылы адам өз нәпсісін тежеп ұстап, ар иманы тазалығына бойлайды. Пендешілікке салынып дүиеге шектен тыс қызығу бұл адамды әртүрі теріс жолдарға итермелейді. Ал жүректе қанағат болса адам өзіне берік болып, Алланың тұра жолында болады.

Қанағат туралы қасиетті Құран кәрімде: «Енді, қашан, жанбастарымен түскендерінде (яғни, жан бергендерінде) олардан (өздерің де) жей беріңдер, (біреуден ешнерсе сұрамайтын) қанағаттыға да және (мұқтаж) тіленшіге де жегізіңдер. Шүкір етулерің үшін Біз оларды (яғни, түйе, малдарды) сендерге бойұсындырдық» (Хаж сүресі, 36 аят) делінген.

Мұнда Ұлы Жаратушы Алла Тағала адам баланысына қанағат етуді өсиет ете отырып, ізгілік жасауға талпынуға үгіттеген.

Қанағат пен ізгілік және қайырымдылық дегенміз егіз ұғымдар.

Қасиетті Құранның Ахзаб сүресі, 28-29 аятында «Егер Алланы, Елшісін және ақырет жұртын қаласаңдар, әрине Алла сендерден жақсылық істегендерге зор сыйлық дайындады» деп үкім еткен.

Мұнда қанағат ету мен сабыр еткендерге Алла Тағаланың шексіз мейрімі мен шапағаты бар деген сөз.

Қанағатшыл болудың маңызы жайлы арғы бергіде өткен ислам ғалымдары да тағылымды әңгімелер мен ғибратты өсиеттер қалдырған.

Қанағат ету туралы асыл дінімз исламда да көптеген тамаша хадистер бар.

Ұлы Алланың берген нығыметтеріне шүкір етіп, бергеніне разы болып, ашкөздікке, дүние құмарлыққа салынбау қанағтшыл болу дегенге саяды.

Әйгілі сахаба Сағид ибн Әбу Уаққас: «Ей, балам, егер сен Алладан байлық сұрасаң, қанағатты сұра. Ол ақиқатында таусылмайтын байлық» деп баласына өсиет етіпті.

Қазақтың данасы Ұлы Абай атамыз:

...Қанағат рахым ойлап қой... деуі де бекер емес.

Қазақ халқында қанағатқа байланысты айтылған тамаша мақалдар мен шешендік сөздер бар.

Ата бабаларымыз қанағат етудің мәнісін терең сезініп, ұрпақтарына қанағатт етуді аманаттап кеткен.

Ер азығы - қанағат.
Ынсап сайын береке дейді дана халқымыз.
Бабалар аманатына адал болып, Алланың берген нығыметіне шүкірлік етіп, қанағатшыл болайық.

Қашанда қанағат түбі-береке!

Аманкелді Жарасов,

Шығыс Қазақстан облысы

Тарбағатай ауданы «Байжігіт баба» мешітінің бас имамы

Ислам діні – тазалыққа негізделген дін. Шариғатта құлшылық жасайтын адамның өз тазалығына ғана емес, ғибадат орнының, сондай-ақ қоршаған ортаның тазалығына да ерекше мән беріледі. Мұсылман баласы табиғаттың тепе-теңдігін сақтауды, айналаны ластамауды, қоршаған ортаға зиян келтірмеуді басты міндеттердің бірі деп біледі. Сондықтан да Исламда құдық қазу, ағаш отырғызу секілді табиғатқа пайдалы амалдар жиі насихатталады.

Оған Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын):
«Егер біреудің қолында ағаш көшеті болып, қиямет қайым басталып кетсе де, оны отырғызуға мүмкіндігі болса, дереу отырғызсын», – деген хадисі айқын дәлел.
Ал «Тазалық – иманның жартысы» деген қағиданы темірқазық еткен мұсылман үшін қоршаған ортаның тазалығын сақтау – иманның бір көрінісі. Айналаны ластау, экологиялық ахуалдың нашарлауына себеп болу – Алланың әміріне қарсы келу болып саналады. Қасиетті Құран Кәрімнің «Ағраф» сүресінің 56-аятында: «Жер беті түзелгеннен кейін оны бұзбаңдар», – деп ескертіледі. Бұл аят табиғаттың тепе-теңдігін сақтауға, өзен-көлді ластамауға, суды ысырап етпеуге және жан-жануарды себепсіз өлтірмеуге үндейді. Өйткені мұның барлығы адам денсаулығымен тығыз байланысты. Табиғат тепе-теңдігі бұзылған жағдайда, оның соңы экологиялық апатқа әкелетіні анық. Ғаламдық жылыну, мәңгілік мұздықтардың еруі, Арал теңізінің қазіргі мүшкіл халі – соның айқын дәлелі.

Ислам дінімен біте қайнасқан салт-дәстүрді ұстанған қазақ халқы да табиғатты аялауды, қоршаған ортаның тазалығын сақтауды қашанда басты назарда ұстаған. «Артыңда мал қалғанша, тал қалсын», «Бір тал кессең, он тал ек», «Бабаның еккені – балаға сая» деген нақыл сөздер – соның айғағы. Ата-бабамыз Наурыз айы туысымен-ақ ағаш көшеттерін отырғызып, табиғатқа жан бітірген.

Халқымызда «Тазалық – денсаулық кепілі» деген даналық сөз бар. Бұл – қоршаған ортаны таза ұстамай, қоқысты кез келген жерге тастау түрлі зиянды микробтар мен аурулардың көбеюіне себеп болатынын ата-бабамыздың ерте түсінгенін білдіреді. Сондықтан қала мен ауыл тазалығы әрбір тұрғынды бейжай қалдырмауы тиіс. Осы мақсатта түрлі мекемелер мен ұжымдар тарапынан сенбіліктер ұйымдастырылып келеді. Сондай игі шаралар Өскемен қаласындағы мешіттердің де ұйытқы болуымен де тұрақты түрде өткізіліп тұрады.

Сенбілікті міндет немесе есеп үшін емес, сауапты амал деп түсінетін жамағат пен тұрғындар бұл шараларға белсенді қатысады. Олар мешіт ауласын тазалап, жапырақтарды жинап, қураған және ретсіз өсіп тұрған бұтақтарды кесіп, айналаны көркейтуге үлес қосады. Әйелдер жамағаты мешіт ішіндегі тазалық жұмыстарын атқарады. Жиналған қоқыс, бұтақтар мен шөп қалдықтары арнайы жүк көліктерімен белгіленген орындарға шығарылып тасталады.

Соңғы жылдары Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық акциясы аясында санитарлық тазалық, көркейту-көгалдандыру жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Бұл – қоршаған ортаны қорғауға бағытталған маңызды әрі өзекті бастама. Өскемен қаласының тұрғындары да аталмыш акцияға белсене атсалысып, қала тазалығына жауапкершілікпен қарап келеді. Өйткені қала тазалығы – бәрімізге ортақ игілік.

Тазалықты сақтау және экологиялық мәдениетті қалыптастыру – бүгінгі күннің маңызды мәселесі. «Тазалық тазалаған жерде емес, тазалық сақталған жерде» демекші, әрбір тұрғын бұл мәселеде салғырттық танытпауы керек. Өкінішке қарай, қоқысты арнайы орынға тастамай, кез келген жерге қалдырып кететіндер де кездеседі. Егер әр адам өз үйінің маңын таза ұстап, тазалыққа жауапкершілікпен қараса, қала мен ауылдың көркі кіріп, ажары арта түсері сөзсіз. Бұл – туған жердің көркеюіне қосылған үлкен үлес.

Сонда ғана шетелден немесе еліміздің өзге өңірлерінен келген қонақтарға туған қаламызды не ауылымызды мақтанышпен, ұялмай көрсете алатын боламыз. Сондықтан қоршаған ортаның тазалығына жауапкершілікпен қарау – әрбір ел тұрғынының азаматтық әрі имани парызы.

Алмас Айткәрімұлы,

Өскемен қалалық «Әл-Фараби» мешітінің бас имамы

Шығыс Қазақстан облысы